CENTRUM VOOR ISLAM IN EUROPA (C.I.E.)

• CIE-INDEX • 

"Wij zijn allemaal Moslims"
 

door Herman DE LEY(© 2001)*

Een witte, kruisvaartridder-met-rosse-baard, rood kruis op de wit gedrapeerde borst, op een wit strijdros, zijn strijdbijl moeiteloos geheven tegen een donkergetinte, "Moorse" ruiter-met-zwarte-snor, op een donkerbruin paard... Deze afbeelding van een 19de-eeuws schilderij siert de titelbladzijde van een bijlage over Islam en het Westen, die nu reeds 'n 15 jaar geleden (!) gepubliceerd werd door het vermaarde Britse magazine, "The Economist". Bovenaan, in gele letters, staat de pathetische uitroep afgedrukt: "Not again, for heaven’s sake".

Dezer dagen, helaas, lijkt het wel degelijk "opnieuw" zo ver te zullen komen. Niet enkel internationaal, met Amerikaanse en Britse, dood en verderf zaaiende luchtbombardementen over Afghanistan. Ook in de westerse landen zelf - goedbedoelde gebaren van politici ten spijt - zijn burgers die om een of andere reden (soms ook verkeerdelijk) als "moslim" worden vereenzelvigd, het slachtoffer van racistische beledigingen, intimidaties, jobverlies, geweld of erger. In de VS zelf, in Canada, de UK, zelfs bij onze Noorderburen: een islamitisch schooltje werd in brand gestoken (Nijmegen), er waren diverse aanslagen op moskeeën, vrouwen werden op straat hun hoofddoek brutaal afgerukt... In eigen land - laten we hout vasthouden - is de psychologische grens van daadwerkelijk geweld gelukkig niet overschreden (op één incident in Turnhout na). Toch levert de islamofobie ook bij ons al jarenlang de "meststof" voor het electorale succes van uiterst-rechts. Moslims, migranten, integratiewerkers, anti-racisten: iedereen houdt dezer dagen de adem in en houdt zich even (?) "gebukt".

Waarom toch - zo kan men zich afvragen - die (als maar groeiende) animositeit en vijandigheid ten aanzien van islam en moslims, sedert de jaren ‘80 van de vorige eeuw? Samen met het christendom (en het judaïsme) is islam één van de grote, Semitische, eigenlijk westerse religies. Islam is de historisch-religieuze erfgename van christendom en judaïsme, een "dochter-" of "zusterreligie", zeg maar. In een westerse samenleving, gegroeid vanuit, naast helleense, vooral christelijke tradities, zou naïef weg mogen verwacht worden dat die spirituele, civilisatorische en culturele verbondenheid gunstig zou doorwegen, zeker in contrast met andere, verdere wereldgodsdiensten, zoals hindoeïsme en boeddhisme.

Het tegendeel is het geval, zoals we weten. Het Westen heeft sedert zijn opkomst uit de duisternis van de vroege middeleeuwen te allen tijde en om een veelheid aan redenen - religieus-ideologische, theologische, politieke, economische, enz. - de behoefte gehad islam en moslims te zien als de gans "andere", als de aartsvijand, bedreigend en niet te doorgronden of te begrijpen, en vandaar dan weer gevaarlijk verleidelijk. Zoals de oude Hellenen dat deden met de (vooral Aziatische) "Barbaren", zo gaven en geven ook wij aan moslims alle mogelijke negatieve karaktertrekken: irrationeel en emotioneel, fanatiek, onbetrouwbaar, laf, slaafs én despotisch, enz., enz. Onszelf, tegelijkertijd, identificeren we automatisch met de "positieve" tegenpolen daarvan: rationeel en wetenschappelijk, verdraagzaam, democratisch, moedig, enz. Vooral sedert de implosie van het communisme, in een geseculariseerde versie van de middeleeuws-christelijke Antichrist, worden islam en zijn profeet weerom gedemoniseerd en gestereotypeerd als mondiale tegenstander van alle civilisatie, democratie, enz. "Wij" tegen "zij", kort gezegd - de "goeden" tegen de "slechten", in een "clash of civilizations", waarin de toekomst zelf van de mensheid op het spel staat.

De hedendaagse cultuur- en sociale wetenschappen, nochtans, kunnen ons leren dat dit allemaal onzin en paranoia is, die meer over onszelf vertelt dan over de andere. Sedert de arbeidsimmigraties van de tweede helft van de vorige eeuw, leven "moslims" tussen ons en met ons, in dezelfde, complexe samenleving. Ze kennen dezelfde menselijke problemen als wij en worden geconfronteerd met een gelijkaardige hoeveelheid en diversiteit aan maatschappelijke rollen en identiteiten: als moeder of vader, als zoon of dochter, als arbeider, als bediende, als werkloze, als middenstander, als student, als burger, als consument, als Vlaming of Franstalige, als Antwerpenaar, of Gentenaar of Limburger... In zoverre zij zich zélf als "moslim" beschouwen, proberen zij binnen de samenleving hun geloof in eer en geweten te beleven, ondanks de vele handicaps en discriminaties waarvan zij het slachtoffer blijven.

Wanneer wij ons niet door woorden en door zelfgecreëerde spoken laten misleiden, dan zien we een geloof waarin de menselijke verantwoordelijkheid, en waarin fundamentele waarden en idealen als broederlijkheid, gelijkheid, vrijheid en, vooral, rechtvaardigheid centraal staan. Wanneer wij ons niet door woorden en door zelfgecreëerde spoken laten misleiden, dan zien we... mensen. Moslims zijn mensen zoals wij. Wij zijn allemaal "moslims".

* Toespraak op de debatavond, "Islam versus terrorisme", georganiseerd door vzw Meridiaan Opleidingscentrum, Gent, 7 november 2001. Zie ook <bkocak1.htm>

Web master Update: 14 februari 2008  • CIE-INDEX •