Het Klassieke Arabische Denken

door Herman De Ley (© 2007)

• INHOUDSTAFEL • CIE-INDEX • WORTELS VAN ISLAM • ANTIEKE WIJSBEGEERTE •
 

INHOUDSTAFEL

 

Woord Vooraf

Syllabus:

  1. Inleiding (1): Oudheid en Islam:   ...klik
  2. Inleiding (2): Het Arabisch-Islamitische Hellenisme:   ...klik
  3. Inleiding (3): De Religieuze Wetenschappen, i.h.b. de Kalâm:   ...klik
  4. Hoofdstuk 1: Islam en Rationalisme: de Muctazila Kalâm:   ...klik
  5. Hoofdstuk 2: Islam en Falsafa: al-Kindî:   ...klik
  6. Hoofdstuk 3: Islam en Alchemie: de Arabische al-kîmiyâ':   ...klik (deel 1) en ...klik (deel 2)
  7. Hoofdstuk 4: Islam en Zandaqa: Ibn al-Râwandî en al-Râzî:   ...klik

Literatuurlijst:   ...klik

Hoofdstuk 6: De Filosofie in al-Andalus (o.m. Ibn Rushd): zie voorlopig op deze site]

 


 

Zie ook de syllabus "Antieke Wijsbegeerte: van Thales tot Augustinus":   ...klik


Woord Vooraf

 

De hoofdstukken die in deze bundel verzameld en aangeboden worden als webpagina's, stammen uit verschillende syllabi die ik de voorbije dertien jaar heb gebruikt voor mijn colleges, startend met "Het Klassieke Arabische Denken: Deel 1: Inleiding" (RUG 1993). De erop volgende, "Het Klassieke Arabische Denken, Deel 2: Overzicht, 2.1: 'Muctazila en Vrijdenkers'", wou de aanzet zijn van een omvattende herwerking en uitdieping van de klassieke periode, tot en met Ibn Rushd. Helaas, is dat opzet door allerlei omstandigheden niet gerealiseerd. Ondertussen had ik, als gevolg van de curriculumbeperkingen, tal van onderdelen van deel 1 ofwel terzijde geschoven, ofwel verzelfstandigd, ter wille van een ander vak. Nu ik niet langer gebonden ben aan de beperkingen van het universitaire curriculum en bevrijd ben van de "tredmolen" van het universitair onderwijs, geeft het internet mij de gelegenheid om, "in eigen beheer", al het reeds bestaande materiaal te herevalueren en herpresenteren. Mijn "op-rust-stelling" zal me wellicht ook de gelegenheid geven om enkele meer recente publicaties te verwerken en de ontbrekende hoofdstukken alsnog uit te schrijven. Ik moge de bezoeker/lezer weliswaar waarschuwen dat de hic et nunc aangeboden teksten geen "definitief" karakter hebben maar kunnen bijgewerkt worden.

Behalve aanpassingen aan de nieuwe (?) spelling, heeft vooral de transfert van oorspronkelijke WP-bestanden naar htm-format mij even parten gespeeld. In WordPerfect had ik de mogelijkheid om de nuances van het Arabische schrift zo precies mogelijk weer te geven, met name wat de zgn. emfatische medeklinkers betreft (̣hâ', ̣sâd, ̣dâd, ̣tâ' en ̣zâ'), bij middel van het combineren van medeklinkers met dots onder de regel. Voor wie dat wenste, konden Arabische termen en eigennamen aldus zonder al te veel problemen teruggebracht worden naar hun Arabische schriftvorm. Met de conversie echter naar htm verdwenen die tekencombinaties gewoon uit de tekst (bv. "al-Nạẓzâm", met dots onder de z's, verscheen in htm als: "al-Naâm"). Nog maar eens werd ik met dit technische probleem op de goede weg geholpen door CIE-medewerkster, Mevr. Linda Bogaert. Bij middel van Unicode (en opslag in UTF-8) heb ik de dots opnieuw kunnen invoeren, zij het niet altijd op perfecte wijze (vandaar mijn omkadering ervan met een bold code); en met betere resultaten in de MSIE-browser dan in (mijn favoriete browser) Firefox. Ten einde verder mogelijke verwarring te vermijden bij de letters die gewoonlijk met twéé medeklinkers worden weergegeven (waaronder bijna altijd een h) - thâ, khâ, dhâl, shîn, ghayn -, heb ik ervoor geopteerd (weliswaar niet absoluut consequent!) de enkelvoudige klinker telkens te onderlijnen, dus: tâ, hâ, dâl en sîn; voor de غ of "ghayn", hanteer ik de beschikbare ġ ; voor de "djîm" (ج), anderzijds, verkoos ik de internationaal gangbare, simpele medeklinker "j" - wat voor Nederlandstaligen weliswaar enigszins misleidend is. Ter wille van de eenvoud, tenslotte, heb ik deze transcripties beperkt tot de Arabische termen: gelet op de gangbare praktijk, ook in filosofische lexica, lijkt het mij handiger de eigennamen in ons gewoon alfabet weergegeven, dus bv.: al-Nazzâm, Abû 'l-Hudhayl, Muhammad, enz. 

Voor de rest, heb ik de transcriptie van het Arabische schrift naar het Latijnse alfabet zo veel mogelijk aangepast aan de gangbare internationale (Engelstalige) praktijk: de 'ayn wordt weergegeven door een in superscript geplaatste c, dus: cayn; en de aan het Nederlands aangepaste klinkers "o" en "oe" zijn vervangen door "u" en "û" (weliswaar met uitzondering van de algemeen gangbare term "moslim"). [voor de volledige lijst van tekens en codes, zie hieronder].


Deze syllabus, hoeft het gezegd, heeft geen wetenschappelijke pretenties: d.w.z. hij berust niet op eigen lectuur van de oorspronkelijke, Arabische teksten, maar op de hedendaagse secundaire literatuur en beschikbare vertalingen. Wel heb ik gepoogd om wat dieper in te gaan op de standpunten van deze filosofen en theologen, met behulp van de meer recente studies. Mijn hoop is dat ik, door het algemeen toegankelijk maken van deze (soms wel erg filosofisch-technische) doctrines, ertoe kan bijdragen het verregaande simplisme bij te sturen dat in westerse geesten doorgaans heerst inzake alles wat te maken heeft of had met islam en moslimcivilisatie. Ook déze religie en cultuur, inderdaad, heeft mensen de intellectuele middelen én impulsen verschaft om gesofistikeerde en genuanceerde, theoretische constructies te ontwikkelen aangaande zowel de menselijke als de natuurlijke werkelijkheid. Dat zij daartoe ook een beroep hebben gedaan op het rijke, filosofische en wetenschappelijke instrumentarium dat eerder gecreëerd was door de antieke filosofen en wetenschappers, kan ons vanuit historisch opzicht alleen maar sterken in onze motivatie om ook deze "Arabische" denkers een eervolle plaats te geven in ons filosofisch patrimonium. Dat zij, in de middeleeuwse periode, een bijzonder belangrijke bijdrage hebben geleverd aan de ontwikkeling van het Europese denken, in nauwe samenhang met de algeméne uitstraling van de moslimcivilisatie, is algemeen geweten. Wij moeten dat echter ook doortrekken naar vandaag, nu we op zoek zijn naar een zinvolle en vreedzame 'Europese identiteit', en wij de nazaten van die rijke tradities onder ons hebben, als onze medeburgers.


Ik draag deze bundel graag op aan mijn boezemvrienden Abdelkhalak Chrayah, Abdulmunem Shattour en Youssef Souissi, alle drie sedert jaar en dag strijdbaar in Vlaanderen als bestuursverantwoordelijken van de Vereniging voor Ontwikkeling en Emancipatie van Moslims (VOEM) vzw: As-salâm calaykum, asdiqâ'î !


Graz, 5 april 2007.

Lijst Arabische Schrifttekens:

Naam Teken Alfabetische
Code
Voorbeeld of
uitspraak
'alif ا a/e, â/ê al-, el-
bâ' ب b bâb
tâ' ت t tafel
tâ' ث t think (Eng.)
jîm ج j Johnny
̣hâ' ح ̣h Mụhammad
hâ' خ h acht
dâl د d daar
dâl ذ d though (Eng.)
râ' ر r raad
zây ز z zeker
sîn س s suiker
sîn ش s choco
̣sâd ص ̣s

(donkere s)

̣dâd ض ̣d

(donkere d)

̣tâ' ط ̣t

(donkere t)

̣zâ' ظ ̣z bv. munậzâra
'ayn ع c cilm
ġayn غ ġ

(de "Franse r")

fâ' ف f film
qâf ق q qalb
kâf ك k kat
lâm ل l lam
mîm م m mama
nûn ن n nu
hâ' ه h hemel
wâw و w/û water
yâ' ى y/î ja


PS Ook hiervoor heb ik met vrucht een beroep kunnen doen op het voortreffelijke handboek van Herman Talloen en Abied Alsulaiman, 'Ayyụhâ ̣t-̣tâlib...! Handboek voor het Modern Standaard Arabisch, uitg. bij Garant, Leuven-Apeldoorn 2002. ISBN 90-441-1276-7. Voor een audio-weergave van de uitspraak van elke letter, zie URL: http://searchtruth.com/lessons/unit1_writing.php
 

 


Zie Stats
Firefox 3
• INHOUDSTAFEL • CIE-INDEX • WORTELS VAN ISLAM • ANTIEKE WIJSBEGEERTE • Webmaster Update: 18 augustus 2008