"PHUSIS & POLIS": ARISTOTELES' PRAKTISCHE FILOSOFIE

door Herman De Ley*

• Inhoudstafel • Filosofie-Index • CIE-Index •

INHOUDSTAFEL


Verantwoording


Hoofdstuk 1: Aristoteles' Leven

1.1. Inleiding
1.2. Jeugd en Eerste Atheense Periode

1.2.1. Stagira
1.2.2. Akademie
1.2.3. Athene

1.3. Periode van de Reizen

1.3.1. Platoon
1.3.2. Hermias, Theophrastos
1.3.3. Alexander

1.4. Tweede Atheense Periode: het Lyceum

1.4.1. Makedonische Hegemonie
1.4.2. Oprichting van het Lyceum
1.4.3. 'Peripatos'

1.5. Levenseinde en Testament

1.5.1. Vertrek uit Athene en Dood
1.5.2. Aristoteles' Testament
1.5.3. Epiloog


Hoofdstuk 2: Aristoteles' Werken:

2.1. Inleiding
2.2. Aristoteles' Oeuvre
2.3. Het Corpus Aristotelicum
2.4. De Moderne Aristotelesstudie
2.5. Een Relatieve Chronologie


Hoofdstuk 3: De Antieke Productiewijze (1): Natuur en Polis

3.1. Inleiding: Karl Whó?
3.2. Stad en Platteland
3.3. De Mediterrane Ruimte


Hoofdstuk 4: De Antieke Productiewijze (2): Slaven, vrouwen en geld

4.1. Slavernij

4.1.1. Slavernij en Vrijheid
4.1.2. Controversen
4.1.3. Slavernij en Oorlog
4.1.4. Slavernij en 'Theorie'

4.2. Vrouwen en Gendersysteem

4.3. Geld- en Gebruikswaarde-economie

4.3.1. Geld en Markt
4.3.2. Economie en Politiek
4.3.3. Warenproductie
4.3.4. Gebruikswaarde
4.3.5. Waarden en Behoeften


Hoofdstuk 5: Aristoteles' Natuurfilosofie als 'Filosofie van de Gebruikswaarde'

5.1. Inleiding
5.2. De Aristotelische Phusikè
5.3. De Natuur als Kínèsis  
5.4. Phusis en Technè
5.5. Kínèsis en Enérgeia
5.6. De Natuur als Enérgeia
5.7. Psuchè als Eidos
5.8. Natuur en Ethiek
5.9. Ousía als Gebruikswaarde
5.10. Epiloog


Hoofdstuk 6: Aristoteles' Fundering van een 'Praktische Filosofie'

6.1. Platoon: Rationalisme en "Gegenaufklärung"
6.2. Aristoteles: Platoonkritiek en Fysica
6.3. Mens en Natuur
6.4. Het "Werk van de Mens"
6.5. Praxis en Poíèsis
6.6. Praxis en Theoría

6.6.1. Platooon
6.6.2. Aristoteles

6.7. Praktikos Bios, Phronèsis en Praktische Filosofie

 

Hoofdstuk 7: Aristoteles' Politikè en Ta Politikà

7.1. Exclusiviteit van de Politikè
7.2. Antropologie van de Polis
7.3. Ethiek en Politiek
7.4. Aristoteles versus Platoon

7.4.1. Ethica en Politica
7.4.2. 'Goede burger' versus 'goede man'
7.4.3. 'Ontmoralisering' van de politieke theorie

7.5. Polis en Oikía

7.5.1. Platoon
7.5.2. Aristoteles

7.6. Polis en Politiek
7.7. Aristoteles' Werken over de Politikè

7.7.1. Ta Èthikà
7.7.2. Ta Politikà
7.7.3. Literaire kenmerken
7.7.4. Tekstoverlevering van de Politica


Literatuurlijst

A. Tekstuitgaven/Vertalingen/Commentaren

1. Politica (chronologisch)
2. Nikomachische Ethiek (chronologisch)
3. Andere Aristotelische teksten (alfabetisch)

B. Secundaire Literatuur

 

Corpus van Vertalingen:

1. Politica, Boek 1: klik hier!
2. Ethica Nicomachea, selecties (bk I, V en X): klik hier!
3. Rhetorica, Boek 1, §§ 4-6: klik hier!

Verantwoording

De hierna volgende Aristotelessyllabus 'online' is gebaseerd op de derde, herwerkte en uitgebreide cursus die sedert 1996 gebruikt werd voor m'n filosofieonderricht aan de UGent, d.w.z. voor de studenten van (toen nog) licentie Wijsbegeerte. Weliswaar werd hoofdstuk 5 eruit gelicht ten behoeve van de overzichtssyllabus, "Antieke Wijsbegeerte", die ik gedurende mijn laatste jaar mocht geven aan de studenten van het Eerste Bachelor Wijsbegeerte. Die overzichtssyllabus werd al eerder online geplaatst op deze site. In de hierna volgende syllabus heb ik, ten gerieve van de theoretische volledigheid en samenhang, dat hoofdstuk behouden in zijn oorspronkelijke, meer uitgebreide vorm.

Vosselare, 18 juli 2008


Uit de Verantwoording van 1996:

"De hierna volgende bladzijden beogen een beknopte, maar niet banale, inleiding te geven op Aristoteles' flosofie in het algemeen, en op zijn politieke of praktische filosofe in het bijzonder". Aldus luidde de openingszin van het Woord Vooraf van de eerste uitgave van deze Politica-syllabus, van 1984. De grotere omvang ten spijt, zou ik de zin ook voor deze nieuwe, pc-versie willen handhaven: ook zij biedt weinig meer dan een eerste kennismaking met een denker die als de κavv κa μέτρov, de "regel en maat", mag gelden voor de gehele helleense filosofie en wetenschap - niet enkel in de oudheid zelve, maar ook in het Arabische en het Latijnse Hellenisme. Ook vandaag - vandaag weer meer dan ooit? - voelen filosofen, historici, psychologen, rechtsgeleerden e.a. nog altijd een behoefte aan theoretische "geborgenheid" en wordt de Stagiriet tot de "voorloper" gemaakt van allerlei moderne ontwikkelingen op het gebied van ethiek, economische analyse, politiek, psychologie, rechtstheorieën, sociologie, enz., enz. Het feit dat dergelijke "claims" op het klassieke erfgoed vrijwel onmiddellijk bekritiseerd worden, bevestigt alleen maar de aantrekkingskracht die het aristotelische oeuvre nog altijd uitoefent, in deze slotjaren van de 20ste eeuw.

In vergelijking met de eerdere versies, werd de voorliggende uitgebreid met een hoofdstuk over dat aristotelische oeuvre en de overlevering ervan. En in het hoofdstuk over de Antieke Productiewijze moet, behalve de "normale" expansie van de oude tekst, vooral het nieuwe onderdeeltje over "Vrouwen en Gendersysteem" als een (broodnodige) aanvulling vermeld worden. In de overige hoofdstukken werd, zover als de tijdsdruk dat toestond, een deel van de meer recente literatuur verwerkt. Die literatuur werd, omstandig maar zeker met exhaustief (dat zou gewoon niet kunnen), opgenomen in een substantieel herwerkte literatuurlijst van 15 bladzijden. Ten einde het consulteren te vergemakkelijken (de lijst dient tevens als afkortingenlijst voor de voetnoten), heb ik, met uitzondering van tekstuitgaven en -vertalingen, afgezien van een rubricering; wel vindt de lezer(es) in de marge een code die hem/haar moet in staat stellen vlugger een thematische selectie op te stellen. Achteraan, tenslotte, in een apart deeltje (met eigen paginering), vindt die lezer(es) een uitgebreid bundeltje Nederlandse vertalingen (85 blz.). Alle vertalingen zijn van mijn hand (...). Tenslotte heb ik, tussen gewone haakjes en in italiek (met waar nodig een klemtoonaanwijzing), regelmatig ook de Griekse woorden opgenomen - aldus verwerft de student(e) dan toch een minimale vertrouwdheid met de belangrijkste termen die Aristoteles hanteert. Maar het blijft natuurlijk behelpen. Hierbij aansluitend, kan ik nog aanstippen dat in de tekst van de syllabus, evenals in de voetnoten, Griekse termen regelmatig in Grieks alfabet worden geciteerd: als het klopt dat alle filosofie per definitie "Griekse" filosofie is - in principe zou zelfs kunnen betwijfeld worden of het überhaupt mogelijk is aan filosofie te doen zonder kennis van het Grieks -, dan is een vertrouwdheid met althans het Griekse alfabet toch wel het minimum minimorum (dat is dan weer Latijn) dat van een hedendaagse student(e) filosofie mag verwacht worden. Voor de alfabetische lijst verwijs ik naar de "Aanloop" in de overzichtssyllabus, op deze site.

PS Na jaren van "verzet", heb ik me neergelegd bij de spelling van het Nederlands die ons enkele jaren geleden door de politici "door de strot is geduwd" (ik volg het Groene Boekje van 1995). Een uitzondering daarop echter, die ik mezelf permitteer, betreft de Griekse eigennamen (van personen, plaatsen, enz.) en hun afgeleiden; zij worden zoveel als mogelijk volgens de (oud-)Griekse schrijfwijze geschreven.
 

____________________________

PS 1: Eerder spaarzaam, werden belangrijke Griekse termen, behalve in transcriptie, ook in Grieks alfabet in de teksten opgenomen. We maakten daartoe gebruikt van Unicode (UTF-8). Om alle letters, ook die met diakritische tekens, correct op het scherm te krijgen, volstaat het dat je op je pc beschikt over het ttf-lettertype, "Palatino Linotype", dat onder meer alle nodige (oud-)Griekse tekens bevat. In Windows is dit lettertype standaard aanwezig vanaf Windows 2000. Mocht je het, om een of andere reden, niet geïnstalleerd hebben, kan je je het font aanschaffen (tegen betaling) via URL: http://www.linotype.com/57056/palatinolinotype-family.html . Je dient ook in taalbalk de optie Grieks (polytoon) in te stellen.

Met mijn oprechte dank aan Mevr. Linda Bogaert, zonder wier hulp ik dit technische probleem niet onder de knie zou hebben gekregen!

PS 2: Voor het uitprinten van de teksten, ga je best via "Print Preview" van je browser; je kan daar eventueel de "Scale" op 90% zetten en het aantal A4-bladzijden en hun layout overzien (let op de benedenmarge voor je printer!).

* De auteur is vandaag emeritus gewoon hoogleraar aan de UGent. Voor zijn overige historisch-filosofische syllabi op deze website: http://www.cie.ugent.be/1ba/index.htm

 


Zie mijn Stats

Firefox Download Button

• Inhoudstafel • Filosofie-Index • CIE-Index •

Update: 18 juli 2008