KORAN-NOTITIES

door

Linda Bogaert

• bogaert-index • cie-index • Islamitische Kwesties •

Hoe de Koran te interpreteren?* 

Volgende richtlijnen kunnen helpen om de betekenis van Koranische verzen te begrijpen en te bespreken:

  1. Goddelijke aard van de Boodschap

    Wie de Koran wil interpreteren en van commentaar wil voorzien, houdt er best rekening mee dat de (oorspronkelijke, Arabische) Koran door muslims aanzien wordt als letterlijk het 'Woord van God', zoals het door de Aartsengel Gabriël overgebracht werd aan de Profeet Mohamed. Muslims gaan erg zorgzaam om met de Koran. Voor hen is dit immers niet zomaar een boek, maar een goddelijke leidraad. Het getuigt van elementaire beleefdheid en respect voor de ander, er rekening mee te houden dat dit Boek voor muslims een goddelijke, miraculeuze dimensie heeft.

  2. Vertaling

    Het basiswerk is de Koran zoals hij 1400 jaar geleden in het Arabisch aan de Profeet Mohamed geopenbaard werd. Vertalingen worden niet aanzien als de 'Koran', maar wel als een 'interpretatie van de betekenis van de Koran door een vertaler'. Het Arabisch is een zeer context-gevoelige taal. Woorden kunnen tientallen verschillende betekenissen hebben. En vertalers moeten daar een keuze uit maken. Zij doen dit vanuit hun eigen achtergrond, vanuit hun eigen maatschappij, vanuit hun eigen religieuze overtuiging. In die optiek wordt een vertaling van de Koran een beetje als een bron 'van horen zeggen' beschouwd. Sommige Koranvertalingen zijn volgens muslims zodanig ver verwijderd van de betekenis van de oorspronkelijke Boodschap dat de boeken anti-Islamitisch te noemen zijn. Waakzaamheid is dus geboden. In geval van twijfel of onduidelijkheid zit er niets anders op dan naar het Arabisch origineel te grijpen en daar een analyse van te maken, of, wanneer men zelf het Arabisch niet machtig is, bronnen te gaan raadplegen die dat wel zijn. Vaak echter kan men ook zonder beheersing van het Arabisch een goede indruk krijgen van de betekenis van het vers door de hierna volgende richtlijnen te volgen.

  3. Structurele interpretatie

    Een vers kan men niet geïsoleerd interpreteren. Een vergelijking met het Belgisch Wetboek maakt dit duidelijk. Stel dat men daaruit de volgende zin citeert: 'doden wordt niet bestraft', en dat men op grond daarvan veralgemeent dat men hiermee 'bewijs geleverd heeft' dat de Belgen ongestraft mogen moorden, want 'dat het zwart op wit in het wetboek staat'. Dit slaat natuurlijk nergens op. Het betreft hier immers geen algemene regel, maar een uitzondering die enkel geldt voor wettelijke zelfverdediging. Het is integendeel zo dat in België doden altijd bestraft wordt, behalve in een aantal uitzonderingsgevallen. Door een uitzondering tot algemene regel te verheffen, zou men met andere woorden precies het tegendeel beweren van wat in werkelijkheid het geval is.
    De Koran is in dit opzicht niet anders. De Koran is een geheel van verzen, waarvan sommige algemene regels vestigen en andere slechts uitzonderingen omschrijven. Men kan nu eenmaal niet alles over een thema in één enkele zin uitdrukken. Hetzelfde thema kan in verschillende hoofdstukken aan bod komen en kan in uiteenlopende situaties behandeld worden. Ook de samenhang met andere thema's moet onderzocht worden. Enkel op grond daarvan kan men een zicht krijgen op hoe algemeen of uitzonderlijk het toepassingsgebied van de informatie in een bepaald vers wel is.
    De beste manier om de Koran te interpreteren, is dan ook door de Koran zelf. Dit wil zeggen dat men een vers interpreteert door het te bestuderen in zijn samenhang met andere verzen. Deze aanpak noemt men in het Arabisch "al-Qur'ân yufassiru bac duhu bac dan" (verschillende delen van de Koran verklaren elkaar). Een tweede vaak gehanteerde methode wordt in het Arabisch omschreven als "yuhmal al-mutlaq `alâ al-muqayyad" (algemene uitdrukkingen moeten geïnterpreteerd worden in het licht van kwalificerende meer gedetailleerde uitdrukkingen). Dit betekent dat het soms mogelijk is een vers meer in detail te verklaren op grond van informatie vervat in een ander vers.

  4. Omstandigheden

    De Koran werd niet in één keer geopenbaard, maar gedurende een periode van meer dan twintig jaar. Wanneer muslims zich in bepaalde situaties bevonden, werden daarover verzen geopenbaard. Het is essentieel daarop een zicht te hebben. Immers, zonder deze informatie zit men met een regel waarvan men het precieze onderwerp niet kent. Zo bevat de Koran een bepaald vers dat op het eerste zicht handelt over de strijd tegen ongelovigen. Het vers betekent echter niet dat men de ongelovigen moet bestrijden, maar werd geopenbaard naar aanleiding van een oorlog met een vijand die ongelovig bleek te zijn. Uit analyse van de omstandigheden blijkt dat het vers informatie geeft over de Islamitische krijgswet en over hoe men een vijand op het slagveld moet behandelen, en dat het dus helemaal niet gaat over hoe men ongelovigen moet behandelen. Een duidelijk zicht op de historische omstandigheden van openbaring is noodzakelijk wil men kunnen uitmaken waarover het vers nu precies handelt. Dergelijke informatie kan men vinden in de betere Tafsirs (Korancommentaren).

  5. Sunnah van de Profeet Mohamed

    Muslims beschouwen de Koran als het letterlijke Woord van God. Daarnaast is er ook de Sunnah, het geheel van handelingen en uitspraken van de Profeet Mohamed, zoals ze door God geïnspireerd werden. Profeten worden beschouwd als rolmodellen, hun leven en hun uitspraken worden aanzien als de praktische toepassing van het Woord van God. Daarom is de Sunnah een belangrijk hulpmiddel om verzen uit de Koran te begrijpen. Nagaan wat de Profeet Mohamed over zulke situaties zei, kan aangeven in welke richting het vers moet begrepen worden. Het is echter zo dat enkel deze uitspraken en handelingen die de Koran volgen, aanvaard worden. Uitspraken of handelingen die in strijd zijn met de Koran, worden beschouwd als wellicht onjuist opgetekend, en kunnen dus niet gebruikt worden om een Koranisch vers te weerleggen of om de betekenis ervan in een richting te sturen die strijdig is met het algemene Koranisch model.

  6. Opinie van de Fuqaha

    Fuqaha is het meervoud van faqih, d.i. een legalist, een expert inzake Islamitische jurisprudentie (fiqh, de wet). Net zoals het in het Westen niet volstaat een wetboek in de kast te hebben om jurist te zijn, of een Bijbel gelezen te hebben om zichzelf theoloog te noemen, vereist het in de muslimwereld ook vele jaren van hogere studies alvorens men een expert is in Koraninterpretatie. Als leek in dergelijke zaken, is bescheidenheid en besef van de beperktheid van eigen kunde en kennis dan ook op zijn plaats. Het kan zeer leerzaam zijn de interpretaties en standpunten van een paar muslimgeleerden, liefst uit verschillende scholen, door te nemen om extra informatie over een vers te bekomen. Hou er wel rekening mee dat hetgeen geleerden zeggen geen onfeilbare bron van informatie is, maar slechts opinies zijn. Verschillende geleerden kunnen tot verschillende interpretaties komen. Het gebeurt ook dat zij kritieken formuleren op elkaars interpretaties.

  7. Wat zeggen anderen

    Aansluitend, en meer algemeen, is het altijd zinvol interpretaties door anderen na te lezen, hun argumenten te controleren, en vooral ook te onderzoeken hoe representatief hun mening is voor de muslimwereld. Het is niet omdat iemand een vers op een bepaalde manier interpreteert, dat de meerderheid van de muslims het daarmee eens is. Het kan in tegendeel een standpunt zijn dat door de meerderheid van muslims verworpen wordt. Ook is het zo dat sommige Koraninterpretaties systematisch de spirituele overtuiging weergeven van de beweging waartoe de commentator behoort. Met zijn Koranexegese wil hij dus 'bewijzen' dat de beweging waartoe hij behoort de waarheid in pacht heeft. Ook daar moet men waakzaam voor zijn. Verder zijn er de 'traditionele', conservatief aanvoelende interpretaties en de 'moderne' interpretaties die verzen bekijken vanuit een hedendaags perspectief. Er zijn ook interpretaties in omloop die opgesteld zijn door critici en tegenstanders van de Islam. Het is nuttig deze interpretaties te vergelijken met antwoorden die muslims daarop geformuleerd hebben, om zo een ruimere kijk op de zaak te krijgen.

  8. Uniciteit van de Boodschap, veelvuldigheid van interpretatie

    Ten slotte is elke interpretatie relatief in vergelijking met het Woord van God zelf. Muslims geloven dat er geen god bestaat dan God. God is uniek, niets is met Hem te vergelijken:

    "Zeg: "Hij is God, als enige. God de bestendige. Hij heeft niet verwekt en is niet verwekt en niet één is aan Hem gelijkwaardig.""(Koran 112:1-4)

    Vermits niets of niemand te vergelijken is met God, kan dus ook niemand beweren met 100% zekerheid te weten wat God bedoeld heeft in een bepaald vers. Mensen kunnen hoogstens zoeken het Woord van God te begrijpen. De Koranische verzen zijn goddelijk, de interpretatie ervan is 'des mensen'. Daarbij kunnen verschillende mensen tot verschillende interpretaties komen. Omdat alleen God weet wat Hij precies bedoelde, bestaat er niet zoiets als 'de' interpretatie van de Koran. Wanneer iemand toch zou beweren met zekerheid de betekenis van de Koran te begrijpen, zou hij zichzelf op dezelfde hoogte stellen als God. Daarmee zou hij het meest centrale geloofspunt van de Islam, met name dat er geen god is dan God, verbreken, en zou hij zichzelf buiten het Islamitisch discours plaatsen. Vandaar dat veel Koraninterpretaties eindigen met de relativerende woorden: 'en God weet het best'.


*
NB: Zie nu ook (2015): "Kan men de koran lezen zoals men wil? Over de methodologische verzen", KN nr 45: klik hier.


________________________

© Linda Bogaert, 2004.
PS
De (Nederlandstalige) Koran-citaten in alle bijdragen van deze reeks zijn afkomstig uit: "De Koran. Een weergave van de betekenis van de Arabische tekst in het Nederlands", door Fred Leemhuis, isbn 90 269 40785, uitgeverij: Unieboek in Houten, 1989 (regelmatig herdrukt) - met dien verstande dat Arabische namen (vb Ibrahim) omwille van de herkenbaarheid vervangen werden door de Nederlandse naam (vb Abraham).

Contact: < L.Bogaert@telenet.be

• bogaert-index • cie-index • Islamitische Kwesties •

Webmaster            Update: 11/3/2015