KORAN-NOTITIES

door

Linda Bogaert

• bogaert-index • cie-index • Islamitische Kwesties •

Vrouwenbesnijdenis

    .. Inleiding
    1. Wat is vrouwenbesnijdenis
    2. Waarom wordt vrouwenbesnijdenis uitgevoerd
    3. Oorsprong en verspreiding
    4. Koran en Sunnah over vrouwenbesnijdenis

      4.1. Situering
      4.2. Vrouwenbesnijdenis in de Koran
      4.3. Vrouwenbesnijdenis in de Sunnah

        4.3.1. Over ahadith
        4.3.2. Niet authentieke ahadith over vrouwenbesnijdenis
        4.3.3. Authentieke hadith over vrouwenbesnijdenis
        4.3.4. Besluit over ahadith

    5. Gerelateerde rechten en verbodsbepalingen

      5.1. Wat niet verboden is, is toch toegestaan?
      5.2. Seksuele satisfactie, een recht van man én vrouw
      5.3. Kuisheid (maagdelijkheid), een zaak van man én vrouw
      5.4. Verbod op en bestraffing van verminking

    6. Besluit
    ..  Noten


Inleiding

Af en toe haalt het thema vrouwenbesnijdenis de pers. Het gaat om schrijnende gevallen van lichamelijk en psychisch verminkte meisjes en vrouwen. Vrouwenbesnijdenis is een cultureel gebruik dat overal ter wereld en bij verschillende religies voorkomt, ook als deze religies dit gebruik niet wettigen. Deze tekst onderzoekt wat Koran en Sunnah ons leren over vrouwenbesnijdenis. Er zal blijken dat deze primaire bronnen van de islam muslimvrouwen ruim van argumenten voorzien om zich te verzetten tegen druk om zichzelf of hun dochters te laten besnijden.



1. Wat is vrouwenbesnijdenis

Men spreekt in de Engelse literatuur van "Female Genital Mutilation" of kortweg FGM , een term die aangeeft dat het hier om een verminking gaat. De leeftijd waarop de besnijdenis uitgevoerd wordt, varieert naar gelang van de geografische regio en kan plaatsvinden een paar dagen na de geboorte, in de kindertijd, in de puberteit of zelfs bij volwassen vrouwen. Er bestaan verschillende classificaties van soorten vrouwenbesnijdenis. Het UNFPA (United Nations Fund for Population Activities) en de WHO (World Health Organisation) onderscheiden volgende categorieën [1,2] :

  • Type 1: wegsnijden van de voorhuid (al dan niet met geheel of gedeeltelijk verwijderen) van de clitoris;
  • Type 2: wegsnijden van de clitoris met gedeeltelijk of volledig verwijderen van de labia minora (kleine schaamlippen);
  • Type 3: gedeeltelijk of volledig wegsnijden van de externe genitaliën en het samen naaien/versmallen van de vaginale opening ('infibulatie', ook soms 'faraonische besnijdenis' genoemd).
  • Type 4: andere handelingen, zoals het aanprikken, doorprikken of doorsnijden, uitrekken of verbranden van de clitoris, het afschrapen van het weefsel rond de vaginale opening, het insnijden van de vagina, het inbrengen van bijtende stoffen of kruiden in de vagina om bloeding te veroorzaken en de vaginale opening te verstrakken.

De gevolgen voor de gezondheid van de vrouw, op korte en lange termijn, hangen af van het soort besnijdenis. Onmiddellijk na de uitvoering kunnen onder meer infecties, bloedingen en ulceraties (verzweringen) optreden van de behandelde delen. In het ergste geval kan dit de dood voor gevolg hebben. Op lange termijn treden onder meer urinaire incontinentie op, cysten, abcessen, vorming van littekenweefsel, pijnlijke seksuele betrekkingen, problemen bij de bevalling, enz. Ook op psychologisch vlak kan de besnijdenis voor de vrouw zeer traumatiserend zijn en op lange termijn aanleiding geven tot onder meer angstaanvallen en depressies.



2. Waarom wordt vrouwenbesnijdenis uitgevoerd [3]

De WHO en UNFPA vernoemen een aantal redenen die door families aangebracht worden voor het uitvoeren van vrouwenbesnijdenis:

  • Psycho-seksuele redenen: men zegt dat men op die manier de maagdelijkheid van de vrouw voor het huwelijk wil verzekeren, en dat men haar vruchtbaarheid en het mannelijk seksueel genot na het huwelijk wil verhogen.
  • Socio-culturele redenen: vrouwenbesnijdenis wordt vaak gezien als onderdeel van een soort initiatieritueel van een meisje dat vrouw wordt.
  • Hygiënische en esthetische redenen: in sommige culturen worden uitwendige vrouwelijke genitaliën als lelijk en vies beschouwd. Verwijderen ervan wordt aanzien als bevorderend voor hygiëne en esthetische aantrekkelijkheid.
  • Socio-economische redenen: in tal van gemeenschappen waarin vrouwen afhankelijk zijn van mannen voor hun levensonderhoud, is vrouwenbesnijdenis een voorwaarde voor een huwelijk.
  • Religieuze redenen: vrouwenbesnijdenis wordt doorheen diverse religies toegepast, en komt dus voor bij sommige muslims, christenen, joden, kopten, Afrikaanse religies enz. Vaak wordt verwezen naar - vermeende - religieuze redenen voor vrouwenbesnijdenis. Verderop in deze tekst worden een aantal vermeende argumenten besproken en weerlegd vanuit de Koran en Sunnah.

Hier kan aan toegevoegd worden dat sommigen van vrouwenbesnijdenis hun beroep gemaakt hebben. Omdat dit gebruik hen brood op de plank brengt, zetten zij extra druk op hun gemeenschap om meisjes te laten besnijden.



3. Oorsprong en verspreiding van het gebruik [4,5]

De oorsprong van dit gebruik is niet bekend. Feit is dat vrouwenbesnijdenis reeds bestond voor de opkomst van het christendom en de islam. Tekenen van vrouwenbesnijdenis werden aangetroffen op Egyptische mummies. Het gebruik zou onder meer in de Afrikaanse tropen, bij de Inca's in Mexico en bij sommige Australische stammen zijn voorgekomen of nog steeds voorkomen. In de Nijlvallei (Egypte, Soedan, Ethiopië) is het gebruik nog steeds in zwang, net als in delen van Rusland en in sommige Aziatische en Zuid-Amerikaanse landen.

Het fenomeen doet zich voor bij gemeenschappen van alle religies, bij animisten en bij niet-gelovigen. Wat muslimlanden betreft, blijkt in Egypte en Soedan vrouwenbesnijdenis overwegend bij muslims voor te komen. In andere muslimlanden echter, zoals de landen van de Perzische Golf, Iran, Noord-Afrika, Turkije, Iran, Pakistan, Syrië, Libanon, enz. worden muslimvrouwen gewoonlijk niet besneden.

Ook in onze streken kwam vrouwenbesnijdenis tot vrij recent voor. Tot in de jaren 1950 en soms nog later werd clitoridectomie (verwijderen van de clitoris) in West-Europa en de VS toegepast voor het behandelen van wat men toen beschouwde als 'vrouwenkwalen', zoals hysterie, epilepsie, masturbatie, lesbische homoseksualiteit, melancholie, nymfomanie, enz. In 1977 diende een vrouw in de VS klacht in tegen een arts die haar besneden had om haar te genezen van 'seksuele ongevoeligheid'. De reacties van de medische wereld waren verdeeld. Sommige medici zagen geen reden waarom die operatie uitgevoerd werd, anderen vonden het een 'matter of judgement' . [6]

Vrouwenbesnijdenis is dus een zaak van alle tijden, en komt vandaag de dag nog steeds voor  in verschillende delen van de wereld, om uiteenlopende redenen en ongeacht (of ondanks) het geloof dat men aanhangt.



4. Koran en Sunnah over vrouwenbesnijdenis

4.1. Situering

Vrouwenbesnijdenis bestond (ook in de Arabische regio) reeds lang voor de komst van profeet Mohamed. Er bestaat evenwel geen enkel bewijs waaruit blijkt dat de echtgenotes of dochters van profeet Mohamed besneden waren. Als 'precedent' kan dat tellen. Immers, als vrouwenbesnijdenis een islamitisch ritueel zou zijn, zou profeet Mohamed er op gestaan hebben dat zijn vrouwen en dochters besneden werden, en zou hij er voor gezorgd hebben dat dit geweten was.

Alle rechtsscholen zijn het er unaniem over eens dat zware vormen van vrouwenbesnijdenis (zoals de faraonische besnijdenis) door de islam verboden zijn. Zoals verderop zal blijken, staan in de islam zelfs straffen op het uitvoeren van zulke besnijdenis, en geeft de islam vrouwen die het slachtoffer werden van zulke praktijken recht op schadevergoeding.

Wat de meest minimalistische vorm betreft - met name het verwijderen van een zeer klein stukje voorhuid van de clitoris - zijn de meningen verdeeld. Historisch gezien is het zo dat een aantal (hoewel niet alle) geleerden van de Shafi'i school van mening waren dat deze minimale vrouwenbesnijdenis een verplichting was, terwijl een meerderheid geleerden van andere scholen van mening was dat deze minimale vorm zeker niet verplicht was, maar hooguit toegestaan was (hetzij als aanbevolen gebruik, hetzij als gebruik waarover men geen mening had zodat het gebruik niet islamitisch te noemen was). Deze scholen volgen gewoonlijk wel de religieuze logica dat wanneer kan aangetoond worden dat ook deze minimale ingreep (psychisch of fysisch) nadelig is voor de vrouw, er van toestemming geen sprake meer kan zijn en er een verbod in werking treedt. De argumentatie voor het toestaan van deze minimale ingreep berust overigens zoals hierna zal blijken op een betwijfelbare basis die inmiddels door een toenemend aantal geleerden weerlegd wordt. Steeds meer hedendaagse muslimgeleerden van diverse scholen verwerpen en verbieden daarom ook deze minimale vorm van vrouwenbesnijdenis.

4.2. Koran over vrouwenbesnijdenis

Over de Koran kunnen we kort zijn: niets in de hele Koran handelt rechtstreeks over vrouwenbesnijdenis. In de primaire bron van de islam is geen enkele legitimering voor vrouwenbesnijdenis te vinden.

De eerdergenoemde Shafi'i school (waarvan een groep geleerden de minimale vrouwenbesnijdenis als verplichting beschouwt) verwijst evenwel naar volgend vers:

« Toen openbaarden wij aan jou: "Volgt het geloof van Abraham die het zuivere geloof aanhing, hij behoorde niet bij de veelgodendienaars". » (Koran 16:123)

Volgens islamitische tradities paste profeet Abraham besnijdenis bij zichzelf toe. De Shafi'i school redeneert dat het geloof van profeet Abraham volgen (zoals muslims door bovenstaand vers opgedragen worden) onder meer inhoudt dat iedereen zich moet laten besnijden, ook vrouwen - hoewel dit ook volgens hen op grond van hierna besproken ahadith beperkt moet blijven tot een zeer minimale ingreep en zware besnijdenisvormen verboden zijn. Zij vergelijken deze vorm met de besnijdenis van de man.

Alle andere scholen werpen hier tegen op dat de Koran geen details bevat van de 'shariah' van profeet Abraham, zodat niet bekend is of vrouwenbesnijdenis daar onderdeel van vormde of niet. Op grond van dit vers kan men bij gebrek aan duidelijke informatie bijgevolg onmogelijk een verplichting tot minimale vrouwenbesnijdenis invoeren. Wat in bovenstaand vers bedoeld wordt met het volgen van de godsdienst van profeet Abraham, wordt overigens duidelijk in het vers zelf gespecificeerd, met name dat men in de Ene God moet geloven en geen partners aan Hem mag toeschrijven. Van vrouwenbesnijdenis is noch in dit vers, noch in andere verzen, sprake.

4.3. Sunnah over vrouwenbesnijdenis [7,8,9]

4.3.1. Over ahadith

Zoals gezegd, worden ingrijpende vormen van vrouwenbesnijdenis unaniem verworpen. Sommige scholen laten wel een minimale besnijdenis toe (enkel een deel van de Shafi'i school maakt er een verplichting van). Voor het toestaan van de minimale besnijdenis, baseert men zich op wat bekend staat als ahadith, uitspraken van profeet Mohamed. Na de dood van profeet Mohamed kon iedereen (zowel mannen als vrouwen) die hem of zijn gezellen iets had horen zeggen, iets had zien doen, of daarnaar had horen verwijzen, dat komen melden. Het ging dus over wisselende graden van 'horen zeggen' - uit eerste, tweede, derde graad, enz. Bij elke uitspraak die profeet Mohamed gedaan zou hebben, werd naast de aanbrenger ervan ook de keten van overlevering (de zogenaamde isnaad - mv. sanad) vermeld. Zowel met de betrouwbaarheid van de aanbrenger als met de betrouwbaarheid en de aard van de meldingsketen, werd rekening gehouden. Op grond van dit soort informatie, werden de ahadith naderhand ingedeeld in een reeks categorieën. Een hadith is dus niet noodzakelijkerwijze betrouwbaar of gezond – de hadith kan zwak zijn, er kan een schakel in de keten ontbreken, de hadith kan maar door één enkele aanbrenger gemeld zijn, de aanbrenger kan onbetrouwbaar geacht worden, de keten kan niet teruggaan tot profeet Mohamed zelf, enz.

In de hadith wetenschap wordt onderscheid gemaakt tussen 5 soorten ahadith: sahih (authentiek), hasan (goed), dha'eef (zwak, onbetrouwbaar), dha'eef Jiddan (zeer zwak, zeer onbetrouwbaar) en mawdhoo (verzonnen). [10] Enkel de eerste twee categorieën kunnen gebruikt worden om wetten te onderbouwen. Volgens een overgrote meerderheid van muhaditheen (enkelv. muhadith: geleerde in de hadith wetenschap) kan de middelste soort, de zwakke ahadith, enkel mits aan nog bijkomende voorwaarden voldaan is, gebruikt worden om de baten van een of andere handeling of persoon te omschrijven, maar niet voor wetgevend werk. De laatste categorie, die van 'verzonnen' uitspraken, kunnen voor niets anders dienen dan om duidelijk te maken dat ze verzonnen zijn.

Het is bijgevolg niet omdat iets in een hadith collectie voorkomt, dat het noodzakelijkerwijze om een authentieke uitspraak van Profeet Mohamed gaat. Integendeel, een hadith kan in een collectie opgenomen zijn juist om duidelijk te maken dat er twijfel bestaat over de authenticiteit ervan. Zomaar een hadith citeren uit een collectie, slaat dus nergens op. Samen met de uitspraak zelf, moet men de keten en aanbrenger onder de loep nemen. Daarbij geldt bovendien dat een hadith nooit kan aangewend worden om de leer die in de Koran uiteengezet wordt tegen te spreken.

Uit de hadith collecties worden nu een aantal ahadith bekeken die vaak geciteerd worden in verband met vrouwenbesnijdenis.

4.3.2. Niet authentieke ahadith over...

    4.3.2.1. ... minimalistische ingreep

    Een eerste vaak aangehaalde (en vermeende) hadith luidt als volgt:

    « Um Atiyyat al-Ansariyyah zei: 'Een vrouw in Medina placht besnijdenis uit te voeren in Medina. De Profeet zei tegen haar: "snij niet te erg want dat is beter voor een vrouw en verkieslijker voor een echtgenoot.'" » (gemeld door Ibn Majjah, opgetekend in de collectie van Abu Dawud)

    Deze uitspraak wordt soms geciteerd om vrouwenbesnijdenis te legitimeren, met dien verstande dat de hadith tegelijk een verbod op een ingrijpende besnijdenis inhoudt en dus enkel een zeer minimale besnijdenis zou toestaan.

    Deze hadith wordt echter als dha'eef (zwak, onbetrouwbaar) beschouwd en kan zoals eerder gesteld niet gebruikt worden om handelingen te legitimeren. De reden voor de onbetrouwbaarheid is dat de hadith mursal is. Een mursal hadith is een hadith waarvan de authenticiteit betwist wordt op grond van een ontbrekende schakel in de meldingsketen. Het betreft een hadith waarbij een generatie over wordt geslagen in de meldingsketen, zoals het geval is bij een hadith die gemeld wordt door een opvolger die niet aangeeft van welke gezel hij de inhoud geleerd heeft. Het is met andere woorden een hadith die gemeld wordt door iemand van een generatie later dan profeet Mohamed, waarbij de schakel naar de profeet of zijn gezellen ontbreekt. Men zegt daarom dat de hadith 'niet gebonden' is aan de profeet. [11] Anders gezegd: er is geen zekerheid dat profeet Mohamed deze woorden ooit uitsprak; meer nog: gezien deze zwakte is het weinig waarschijnlijk dat hij dit ooit gezegd heeft.

    Bovendien komt eerdergenoemde hadith maar voor in 1 van de 6 grote ahadith verzamelingen, met name in deze van Abu Dawud, die zelf opmerkt dat de hadith zwak is, de meldingsketen niet sterk is, niet teruggaat tot aan profeet Mohamed en dat bovendien niets bekend is over de aanmelder. Wellicht nam Abu Dawud de hadith enkel in zijn collectie op om te kunnen aangeven dat er over de authenticiteit van deze hadith gegronde twijfel bestaat.

    Tal van geleerden beschouwen deze hadith dan ook als niet-authentiek. Het is bijgevolg onmogelijk deze vermeende uitspraak aan te wenden om iets zo ingrijpend als vrouwenbesnijdenis te legitimeren.

    4.3.2.2. ... teken van respect voor vrouwen

    Een tweede hadith die vaak geciteerd wordt in verband met vrouwenbesnijdenis luidt als volgt:

    « Besnijdenis is sunnah voor mannen en een teken van respect voor vrouwen. »

    Het cruciale woord hier is 'sunnah'. Dat woord heeft drie betekenissen.

    • een gewoonte, gebruikelijke praktijk (door profeet Mohamed goedgekeurd, als voorbeeld gesteld, enz.);
    • als synoniem voor de ahadith; Koran en Sunnah vormen samen de primaire bronnen van de islam. Deze betekenis dateert van na het leven van de profeet;
    • in legalistische zin (shari'a) is het synoniem voor 'mandub', een term die slaat op een categorie van gedragingen die aanbevolen worden, die in het hiernamaals ook beloond zullen worden maar waarvoor men geen straf krijgt als men het gedrag niet stelt. Ook deze betekenis werd pas na de profeet ingevoerd.

    Dr. Mohamed Alim Al-Awwa, Secretaris-Generaal van de World Union of the Muslim Ulemas wijst erop dat wanneer profeet Mohamed het woord sunnah ergens gebruikte, hij daarmee doelde op een 'gewoonte'; het is pas later dat het woord een eigen betekenis kreeg in de fiqh (islamitische rechtsleer). [12] Het woord in legalistische zin interpreteren, zou 'hineininterpretierung' zijn, en dus foutief. Hij haalt in zijn bespreking van deze hadith ook werken aan van gereputeerde hadith geleerden zoals Al Iraqi en Ibn Hajar en tal van anderen die stellen dat deze hadith een zwakke meldingsketen heeft, dat het de hadith aan authenticiteit ontbreekt, dat er slechts één aanmelder is van deze hadith die dan nog van betwijfelbaar allooi is, enz.

    Met andere woorden: het woord sunnah houdt hier geen aanbeveling, laat staan verplichting in. Bovendien bestaat er gegronde twijfel over of profeet Mohamed deze woorden ooit uitsprak, en is het daarentegen waarschijnlijk dat hij dit nooit zei. Kortom: ook deze hadith kan niet aangewend worden om vrouwenbesnijdenis te legitimeren.
     

4.3.3. Authentieke hadith

Daar waar de twee voorgaande ahadith zwak en onbetrouwbaar zijn, is er een derde hadith die wel als authentiek aanvaard wordt en die in verschillende collecties voorkomt – er bestaan verschillende versies van, maar de hadith komt erop neer dat Aisha meldde dat de profeet zei:

“Als de twee besneden organen samenkomen, wordt ghusl of grote ablutie verplicht.”

In sommige collecties stopt de keten bij Aisha, en lijkt het alsof zij die woorden sprak, maar het wordt even goed als een direct citaat van profeet Mohamed aanvaard.

Voorstanders van (weliswaar minimale) vrouwenbenijdenis zeggen dat "als twee besneden organen samenkomen" niet anders kan dan betekenen dat zowel man als vrouw besneden moeten zijn.

Muhammad Lutfi al-Sabbagh stelt dat dit helemaal niet het geval is. [13] Hij vestigt er de aandacht op dat in de oorspronkelijke Arabische versie de dualis, een bijzondere meervoudsvorm, gebruikt wordt. De dualis neemt volgens een reeks grammaticale regels één van beiden geslachten en plaatst dit in de meervoudsvorm. Daarbij wordt gewoonlijk de meest vertrouwde vorm in het meervoud geplaatst. Een voorbeeld van dualis is het Arabisch woord voor 'ouders'. In het Arabisch wordt hiervoor een dualis genomen van vader, zodat het woord in letterlijke Nederlandse vertaling 'de twee vaders' betekent, hoewel ouders duidelijk een vader en een moeder zijn.

In de hoger genoemde authentieke hadith betekent "de twee besneden organen" in dualisvorm dan ook niet dat zowel de man als de vrouw besneden zijn. De dualis kan hier gewoon een meervoud zijn van 'het besneden mannelijk orgaan en het vrouwelijk orgaan' waarbij het eerste gebruikt wordt om een dualismeervoud te vormen. Met andere woorden: precies omdat hier een dualis gebruikt wordt, kan deze hadith niet ingeroepen worden om vrouwenbesnijdenis mee te legitimeren. De hadith levert immers geen enkele taalkundige informatie over het al dan niet besnijden van vrouwen.
 

4.3.4. Besluit bij ahadith inzake vrouwenbesnijdenis

Zoals reeds eerder gesteld, worden de zware vormen van vrouwenbesnijdenis unaniem verboden door de islam. Een aantal geleerden staan wel de minimale besnijdenis toe (hetzij als aanbevelenswaardig gebruik, hetzij als gebruik waarover men geen mening heeft), terwijl slechts een deel van één rechtsschool deze minimale besnijdenis tot verplichting maakt op grond van een eigen interpretatie van een Koranvers die door anderen weerlegd wordt. De logica voor het toestaan van de minimale vrouwenbesnijdenis die bestaat uit het wegnemen van een zeer klein stukje voorhuid van de clitoris (zonder deze evenwel te verplichten), is gebaseerd op een interpretatie van ahadith die door een aantal geleerden en zoals hierboven beschreven, eveneens weerlegd wordt. De eerste twee ahadith zijn zwak, hebben onderbroken of onbetrouwbare meldingsketens en het is niet eens zeker is of profeet Mohamed deze uitspraken wel heeft gedaan. Zwakke ahadith kunnen volgens een meerderheidsopvatting niet gebruikt worden om wetten en verplichtingen op de bouwen. De derde hadith, die wel als authentiek beschouwd wordt, stelt evenmin vrouwenbesnijdenis in. Door het gebruik van de dualis, zegt deze hadith gewoon niets over het al dan niet besnijden van vrouwen, zodat er zeker geen verplichting van vrouwenbesnijdenis op kan gebaseerd worden, ook niet van een minimale vorm ervan. Kortom: noch in de Koran, noch in de Sunnah zijn duidelijke, sterke, en dus wettelijk aanvaardbare gronden te vinden voor het legitimeren (hetzij toestaan, hetzij verplichten) van een minimale vorm van vrouwenbesnijdenis.



5. Gerelateerde rechten en verbodsbepalingen

5.1. Wat niet verboden is, is toch toegestaan?

Uit de bespreking tot dusver blijkt dat er in de Koran en Sunnah geen onbetwistbare en wettelijk aanvaardbare basis te vinden is om een minimale vrouwenbesnijdenis in te stellen. De Koran zegt niets rechtstreeks over vrouwenbesnijdenis, de Sunnah bevat er niets betrouwbaar of duidelijk over.

Nu is het zo dat de islamitische regelgeving gebaseerd is op het principe dat de oorspronkelijke regel de toelating is. Dit wil zeggen, dat alles wat niet verboden is, toegestaan is (wat nog niet wil zeggen dat het aanbevolen is). Het is een regel die een aanzienlijke rekkelijkheid toelaat in de concrete beleving van het geloof.

Opdat die regel zou kunnen ingeroepen worden voor vrouwenbesnijdenis (dwz opdat men vrouwenbesnijdenis zou kunnen legitimeren bij gebrek aan verbod erop), moet uiteraard eerst de samenhang met andere rechten en verbodsbepalingen onderzocht worden om na te gaan of het gebruik niet op die manier verboden wordt. Het betreft hier meer bepaald de regelgeving rond het recht op seksuele satisfactie, de plicht van het bewaren van de kuisheid en het verbod van verminking.

5.2. Seksuele satisfactie, een recht van man en vrouw

Anders dan in het christendom, heeft er in de islam nooit een taboe gerust op seksualiteit. Seksualiteit wordt er aanzien als een behoefte zoals een ander, die dan ook net als andere behoeften, gereguleerd wordt. Uit diverse ahadith blijkt dat zowel man als vrouw recht hebben op seksuele satisfactie. [15,16] Zo is er bijvoorbeeld een door Al-Ghazali geciteerde hadith waarin de profeet zei:

« "Laat geen van jullie zijn vrouw benaderen als een dier, laat er een boodschapper tussen hen beiden zijn". Gevraagd wat hij bedoelde met boodschapper, verduidelijkte hij: "De kus en lieve woordjes". »

In een andere hadith stelt Profeet Mohamed dat één van de grootste tekortkomingen van de man erin bestaat dat hij zijn eigen genot zou nastreven zonder rekening te houden met het genot van zijn vrouw:

« De Profeet zei: "(een van de grootste tekortkomingen van een man is) dat hij zijn vrouw zou benaderen en seksueel contact met haar zou hebben voor het uitwisselen van woorden en liefkozingen; bijgevolg, slaapt hij met haar en vervult hij zijn eigen noden voor zij de hare kan vervullen. »

Of nog:

« De Profeet zei: "wanneer iemand van jullie gemeenschap wil hebben met zijn vrouw, moet hij haar seksueel stimuleren. Dan, wanneer hij voelt dat haar seksueel verlangen gelijk geworden is aan het zijne, mag hij met haar geslachtsgemeenschap hebben." »

Er bestaat onder muslimgeleerden grote eensgezindheid dat het ontbreken van seksuele satisfactie een reden is op grond waarvan een vrouw van haar man kan scheiden. Het is duidelijk dat vrouwenbesnijdenis (hetzij lichamelijk, hetzij psychisch) een impact kan hebben op de mogelijkheid om genot te beleven aan seksualiteit. Vrouwenbesnijdenis druist daarmee in tegen het recht op seksuele satisfactie dat de vrouw (net als de man) in de islam al van oudsher geniet. Er bestaat in de islam dus niet alleen geen grond om vrouwenbesnijdenis in te stellen, uit de samenhang met andere rechten blijkt daarenboven dat vrouwenbesnijdenis indruist tegen de islam.

5.3. Kuisheid, een zaak van vrouw én man

Anders dan in het christendom, gelooft de islam niet dat Eva Adam meegesleurd heeft in de zondeval. Het zijn Adam én Eva die zwichtten voor de verleiding door Satan. Vrouwen zijn dus niet belast met het archetype van de vrouw als verleidster tot zonde. Integendeel, mannen en vrouwen zijn medestanders om elkaar op het rechte pad te houden.

«Maar de gelovige mannen en vrouwen zijn elkaars medestanders, zij gebieden het behoorlijke, verbieden het verwerpelijke » (Koran 9:71)

Parallel daarmee, dragen man en vrouw gelijke verantwoordelijkheid wat betreft het bewaken van de eigen kuisheid. Het argument dat een besnijdenis zou moeten dienen om de maagdelijkheid van de vrouw te verzekeren en haar kuisheid te beweren, botst dan ook frontaal met de islam. Het ontslaat de man immers van elke verantwoordelijkheid, wat in tegenspraak is met de koranische regel die stelt dat geen mens verantwoordelijk is voor de daden van een ander. In de islam geldt hoofdelijke verantwoordelijkheid. Dit wil zeggen dat elkeen verantwoordelijk is voor de eigen daden.

« Wie zich de goede richting laat wijzen, die volgt het goede pad slechts in zijn eigen voordeel en wie dwaalt, dwaalt slechts tot zijn eigen nadeel en niemand is belast met de last van een ander (...) » (Koran 17:15)

« Niemand is belast met de last van een ander en als iemand die zwaar beladen is, oproept om (mee) te dragen, dan zal toch niets van hem gedragen worden ook al betreft het een verwant (...) » (Koran 35:18)

Een vrouw kan onmogelijk geacht worden verantwoordelijkheid te moeten dragen voor het feit dat een man zich niet aan zijn kuisheidsvoorschriften wenst te houden en buiten het huwelijk (want in de islam is seksualiteit beperkt tot het huwelijk) de kuisheid van een vrouw (en van zichzelf) zou schenden. En dat is precies wat men wèl, en geheel in tegenstelling met de islam, zou forceren door te stellen dat een besnijdenis de vrouwelijke maagdelijkheid moet beschermen. Trouwens, profeet Mohamed verwees hier expliciet naar toen hij ongehuwde mannen de raad gaf te vasten om hun seksuele appetijt onder controle te houden.

« De profeet zei: "O jonge mannen, diegenen onder jullie die in het levensonderhoud van een vrouw kunnen voorzien, zouden moeten trouwen, omdat het de ogen weerhoudt (van het werpen van slechte blikken) en iemand behoedt voor immoraliteit, maar diegene die het zich niet kan veroorloven, moet vasten want dit is een manier om het seksuele verlangen onder controle te houden."» (Sahih Muslim) [17]

De profeet legde de verantwoordelijkheid voor de kuisheid van de man bij de man zelf (net zoals de vrouw verantwoordelijk is voor haar kuisheid), en het is volslagen onislamitisch de last van het bewaren van de kuisheid volledig bij de vrouw te leggen, laat staan dat men dit zou doen middels het toebrengen van zware verminkingen.

5.4. Verbod op en bestraffing van verminkingen

Vrouwenbesnijdenis is vanuit de islam ook verboden vanuit het perspectief van het verbod op het toebrengen van verminkingen. Uit de Sunnah is een belangrijk principe bekend:

« Breng uzelf en anderen geen letsel toe.» (Malik's Muwatta)

Deze regel geldt algemeen, tenzij er een uitzondering toegestaan wordt. Zo is het toegelaten ledematen te amputeren om het leven van een mens of van een dier te redden. Voor vrouwenbesnijdenis is er echter nergens in de primaire bronnen een uitzondering gemaakt op de regel die verminking verbiedt, zodat vrouwenbesnijdenis als verminking beschouwd moet worden. De ingreep, die gepaard gaat met lichamelijk, psychisch, emotioneel en seksueel letsel, is bijgevolg verboden. Islam staat geen verminking toe.

« De Profeet verbood diefstal (het wegnemen van iets wat anderen toebehoort zonder hun toestemming) en verbood tevens verminking van lichamen. » (Bukhari)

Op grond van deze en soortgelijke ahadith worden onder meer zake als piercings en tatoeages verboden. Zo vervloekte de Profeet diegenen die tatoeages zetten:

« De profeet zei: "tatoeëerders zijn door God vervloekt..."»

Als een tatoeage al een verboden verminking is die met de vloek van God bedacht wordt, hoeveel erger is dan niet een vrouwenbesnijdenis – zeker de zwaardere vormen ervan. Het is duidelijk dat bijvoorbeeld de faraonische vrouwenbesnijdenis zoals ze uitgevoerd wordt in onder andere Soedan, vanuit islamitisch oogmerk niet alleen verboden maar bovendien strafbaar is. Zowel een vader als een moeder die opdracht geeft zijn of haar dochter een faraonische besnijdenis te laten ondergaan, als diegenen die zulk een besnijdenis uitvoert, begaan een misdrijf. In zijn artikel over vrouwenbesnijdenis stelt Muhammad Salim al-Awwa dat een aantal islamitische geleerden oordeelden dat het verwijderen van de grote schaamlippen recht geeft op het betalen van het volledig bedrag van bloedgeld ("bloedgeld is een straf voor diegene die het betaalt en een compensatie voor diegene die het ontvangt"). [18] Hij stipt aan dat de geleerden hun oordeel motiveren door te stellen dat "seksuele satisfactie verband houdt met de grote schaamlippen, en dat het verminderen of wegnemen van van deze bevrediging een dergelijke straf en compensatie rechtvaardigt". Verder benadrukken deze geleerden dat het beter is de zaak te voorkomen, dan te wachten tot ze zich voordoet en vervolgens te bestraffen.

Al-Amin Dawood voegt hier er aan toe dat ook de ouders die hun dochter een faraonische besnijdenis doen ondergaan, door de rechter een passende straf opgelegd moeten krijgen vermits zij medeplichtig zijn aan wat hij omschrijft als een "afschuwelijke misdaad". [19]

Wanneer slachtoffers systematisch schadeclaims zouden indienen – en de islam geeft hen dat recht – dan zou dit een sterk ontradend effect hebben op de uitvoerders van en aanzetters tot zulke praktijken die wel twee keer zouden nadenken alvorens nog zo een door de islam verboden besnijdenis uit te voeren.


6. Besluit

Alle rechtsscholen van de islam zijn het er unaniem over eens dat de zware vormen van vrouwenbesnijdenis door de islam verboden zijn. Aanzetten tot en uitvoeren van deze zware vormen van vrouwenbesnijdenis zijn volgens islamitisch recht een strafbare misdaad. Veruit de meeste hedendaagse muslimgeleerden zijn van mening dat ook de meest minimale vrouwenbesnijdenis (met het verwijderen van een minuscuul deeltje van de voorhuid van de clitoris) evenmin door de islam verplicht wordt (in tal van muslimlanden wordt vrouwenbesnijdenis ook helemaal niet toegepast), terwijl slechts een deel van één van de rechtsscholen deze zeer minimale vorm verplicht op grond van interpretaties die door anderen weerlegd worden. Ook deze ene rechtsschool keurt echter met klem de zwaardere vormen van vrouwenbesnijdenis af. Het is bovendien zo dat een toenemend aantal geleerden de minimale vorm van vrouwenbesnijdenis niet langer als toegestaan beschouwt, maar evenzeer verbiedt als de zwaardere vormen ervan. Temeer omdat er in de primaire bronnen van de islam geen duidelijke, wettelijk aanvaarbare basis te vinden is voor het toestaan (laat staan verplichten) ervan, en daarentegen uit gerelateerde rechten en plichten blijkt dat vrouwenbesnijdenis ingaat tegen de islam. Het gebruik gaat meerbepaald in tegen het recht op seksuele satisfactie van de vrouw, botst op de plicht dat ook mannen hun kuisheid moeten bewaren, en staat haaks op het verbod om mens en dier te verminken.

Wanneer men vrouwenbesnijdenis toeschrijft aan 'de islam', doet men dat dan ook niet alleen ten onrechte, men bewijst er muslimvrouwen ook een zeer slechte dienst mee. Op die manier immers manoeuvreert men muslimvrouwen die zich tegen vrouwenbesnijdenis willen verzetten, in een positie waarin ze niet anders kunnen dan ofwel akkoord te gaan met de vrouwenbesnijdenis, ofwel zich te keren tegen hun religie. Tot dat laatste zijn weinigen bereid. Het gevolg is dat de vrouwenbesnijdenissen in sommige regio's maar blijven doorgaan en dat vrouwen slachtoffer blijven worden van deze verminking, terwijl er in de islam juist tal van argumenten voorhanden zijn tegen dit gebruik. Met doet er dan ook veel beter aan deze vrouwen toegang te geven tot (ook religieuze) informatie en scholing (waar zij volgens de islam overigens recht op hebben [20]), zodat ze zich desgevallend ook op grond van gefundeerde religieuze argumenten kunnen verzetten tegen vrouwenbesnijdenis en eventueel schadeclaims kunnen indienen op grond van de rechten die de islam hen toekent.

________________________



Noten en literatuur

  1. "Frequently Asked Questions about Female Genital Cutting", UNFPA
  2. "Female Genital Mutilation Fact Sheet", WHO - http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs241/en/index.html
  3. Zie 1 en 2.
  4. Female Circumcision is NOT required by Islam, Dr Hassan Hathout, gynaecologist - http://www.e-malabari.net/culture/sunatfgm1.htm
  5. Zie 1
  6. "The Ritual of Circumcision", Karen Ericksen Paige, in: Human Nature, May 1978, pp 40-48 - http://www.noharmm.org/paige.htm
  7. "Female Genital Mutilatio", Muslim Women's League - klik hier!
  8. "Islamic Ruling on Male and Female circmcision", Muhammad Lutfi al-Sabbagh World Health organization, Alexandria, Egypt, 1996. - http://www.emro.who.int/Publications/Book_Details.asp?ID=58 en http://www.ummah.net/islam/taqwapalace/fitness/circumcision.htm
  9. "Female Circumcision from Islamic Perspective", Dr. Mohamed Salim Al-Awwa (Secretary General of the World Union of the Muslim Ulemas), Djibouti Conference - http://www.npwj.org/?q=node/2027
  10. "Weak, saheeh, dha'eef, hasan, mawdhoo' explained", Moulana Muhammad ibn Moulana Haroon Abbassommar, Madrassah In'Aamiyyah, Faculty of Speciality in Hadith, Camperdown - klik hier!
  11. "Disciplines of `Ilm al-Hadith - Science of Hadith" - http://www.al-islam.org/al-tawhid/hadith-science/3.htm
  12. "Female Circumcision Neither a Sunna, nor a Sign of Respect", Dr Muhammad Salim Al-Awwa, hoofdstuk 3 in boek waarvan details in noot 8 - http://www.islamset.com/hip/health5/female.html en http://www.emro.who.int/Publications/HealthEdReligion/CircumcisionEn/Chapter3.htm
  13. Zie noot 8
  14. Zie noot 8, waarin voetnoot 2 - http://www.emro.who.int/Publications/HealthEdReligion/CircumcisionEn/EMRO%20Pub-Hlth%20Ed.%20thru%20Relig-circ-foot.htm.
  15. "Sex and sexuality in Islam", Muslim Women's League, 1995 - klik hier!
  16. noot 9
  17. In de islam is het zo dat een man altijd in het levensonderhoud van de vrouw moet voorzien, ook als de vrouw uit werken gaat.
  18. Zie noot 12
  19. "Pharaonic Circumcision (infibulation)", Al-Amin Dawood, Ph.D , hoofdstuk in boek waarvan details in noot 8 - http://www.emro.who.int/Publications/HealthEdReligion/CircumcisionEn/Chapter2OdiousCrime.htm
  20. De plaats en rechten van de vrouw in de islam worden geanalyseerd in de Koran Notitie "Staan mannen boven vrouwen" - op deze site.
© Linda Bogaert, 2005.
PS
De (Nederlandstalige) Koran-citaten in alle bijdragen van deze reeks zijn afkomstig uit: "De Koran. Een weergave van de betekenis van de Arabische tekst in het Nederlands", door Fred Leemhuis, isbn 90 269 40785, uitgeverij: Unieboek in Houten, 1989 (regelmatig herdrukt) - met dien verstande dat Arabische namen (vb Ibrahim) omwille van de herkenbaarheid vervangen werden door de Nederlandse naam (vb Abraham).

Contact: < L.Bogaert@telenet.be

• bogaert-index • cie-index • Islamitische Kwesties •

Webmaster            Update: 1/4/2013