KORAN-NOTITIES

door

Linda Bogaert

• bogaert-index • cie-index • Islamitische Kwesties •

"Teddybeer Mohamed" - analyse van een Soedanees incident

    .. Inleiding
    1. Het incident
    2. Achtergronden
      2.1. Religieuze achtergrond
      2.2. Politieke achtergrond
      2.3. Lokale intriges

    3. Reacties van betrokkenen
    4. Islam en het gebruik van de naam 'Mohamed' voor speelgoed
    5. Reageren muslims beledigd en gewelddadig?
    6. Besluit
    .. Noten en literatuur
     



Inleiding

Gillian Gibbons, een Britse onderwijzeres†in Soedan, werd onlangs tot 15 dagen gevangenisstraf veroordeeld omdat ze een teddybeer in de klas met de naam Mohamed had bedacht. Na tussenkomst van twee muslimleden van het Britse Hogerhuis die naar Soedan trokken om er haar zaak te bepleiten, verleende de president van Soedan haar gratie.

In het Westen heerst kritiek, onbegrip en afkeer†aangaande dit incident. Het wordt beschouwd als het†zoveelste voorbeeld van de "onverdraagzame, repressieve islam". Is dat beeld gerechtvaardigd? We trekken op onderzoek.

 



1. Het incident

Mevrouw Gibbons, een Britse onderwijzeres, werkte in een multireligieuze school in Soedan. Ze vroeg een leerling van haar klas een teddybeer mee te brengen. De teddybeer werd Mohamed genoemd. De leerlingen namen elk om beurt het beertje mee naar huis en hielden een dagboek bij van de belevenissen van het beertje. De titel van het dagboek luidde: 'Mijn naam is Mohamed'. Geen van de ouders maakte bezwaar. †

Op een gegeven moment,†evenwel, maakte een "office assistant" van de school haar beklag bij het Ministerie van Onderwijs, dat mevrouw Gibbons "de profeet beledigd had door hem te vergelijken met een dier of een stuk speelgoed" (Kuwait Times). [1] †

De vrouw werd aangeklaagd. Daags voor haar zaak voor de rechter kwam, mobiliseerden haviken onder de Soedanese religieuze leiders hun achterban voor een betoging.††Beelden van een woedende menigte muslims die een strenge straf, ja zelfs de doodstraf, eisten voor deze vrouw, gingen de wereld rond.

Naar Soedanees recht, riskeerde de vrouw een maximumstraf van†40 zweepslagen en 6 maanden gevangenis wegens het "aanzetten tot religieuze haat". De rechter gaf haar uiteindelijk 15 dagen gevangenisstraf - veel lichter dan de maximumstraf. Daarmee probeerde hij tegelijk tegemoet te komen aan de druk uit het Westen, en de druk van de Soedanese islamitische haviken.

 



2. Achtergrond

2.1. Religieuze achtergrond

Godsdienst ligt uiterst gevoelig in Soedan. Ongeveer 70% van de bevolking is muslim en woont in het noorden van het land. In die regio wonen ook Arabieren. Het zuiden is overwegend christelijk en animistisch. Het islamitische noorden is economisch sterker ontwikkeld dan het economisch zwakkere zuiden.

 

Wat het wettelijk systeem in Soedan betreft, stelt het CIA World Factbook: [2]

"[het wettelijk system is] gebaseerd op het Engels gewoonterecht en het islamitisch recht; per 20 januari 1991 legde de inmiddels verdwenen Revolutionary Command Council de Islamitische Wet op in de noordelijke staten; islamitisch recht geldt voor alle inwoners van de noordelijke staten ongeacht hun godsdienst; het CPA (Comprehensive Peace Agreement van 2005) echter voorziet in zekere beschermingen voor niet-muslims in Kartoem; een aantal afzonderlijke religieuze rechtbanken; aanvaardt verplichte ICJ [International Court of Justice] jurisdictie, met enig voorbehoud; het zuidelijk wettelijk systeem is nog in ontwikkeling onder het CPA, volgend op de burgeroorlog; islamitisch recht zal niet gelden voor de zuidelijke staten."
In de praktijk betekent dit dat men tegen uitspraken van de Noord-Soedanese shariah-rechtbanken in beroep kan gaan bij het Soedanees hooggerechtshof, dat door die rechtbanken uitgesproken veroordelingen eventueel ongedaan kan maken.

 

Er moet aan herinnerd worden dat er niet zoiets bestaat als 'dť shariah'. Elke plaatselijke invulling daarvan verschilt. Bovendien is er niets in de islam dat muslims verplicht een staat uit te bouwen met een islamitische rechtspraak. De Koran schrijft muslims alleen voor dat ze een rechtvaardige samenleving moeten uitbouwen, en bevat geen bestuurlijk model. Het is dus aan muslims zelf om uit te maken hoe ze het bestuur organiseren (hoewel een aantal modellen uitdrukkelijk verboden worden, zoals een dictatuur en een theocratie). Vanuit de leer is Turkije, met een seculiere rechtspraak, net zo goed een islamitisch land als Soedan waar een versie van de shariah ingevoerd werd in combinatie met elementen van het Engelse gewoonterecht. Er bestaat in de leer niet zoiets als een typische islamitische staat of een typisch islamitisch bestuur. Dit werd ten gronde besproken in de Koran Notitie: "Moskee en staat: een moeilijke verhouding?" [3]


2.2. Politieke achtergrond

Soedan werd in 1956 onafhankelijk van het Verenigd Koninkrijk. Sedertdien steunen de militairen traditioneel islamitisch georiŽnteerde regimes.

Soedan maakte twee langdurige burgeroorlogen mee. De eerste burgeroorlog begon in 1972, de tweede in 1983. Deze burgeroorlogen sproten voort uit de noordelijke dominantie, op economisch, politiek en sociaal vlak, over het niet-islamitische, niet-Arabische zuiden. De tweede burgeroorlog en de daaraan gerelateerde hongersnood leidden tot 4 miljoen "displaced persons", met naar schatting 2 miljoen doden over een periode van 20 jaar. In de periode 2002-2005 werden een aantal vredesakkoorden getekend, waarbij de zuidelijke "rebellen" in 2005 voor een termijn van 6 jaar autonomie verwierven, waarna een referendum zal gehouden worden. Inmiddels brak in 2003 in Westelijk Darfoer een apart conflict uit, met al met 2 miljoen vluchtelingen en 200.000 tot 400.000 dodelijke slachtoffers. [4]

De haviken onder de islamitische clerici hebben aanzienlijke invloed op de Soedanese regering. Volgens de Kuwait Times moedigt de Soedanese regering al geruime tijd een anti-westerse houding aan bij de islamitische haviken, als onderdeel van een strategie om het Westen te verhinderen troepen in te zetten in Darfoer. [5]

Die haviken onder de islamitische clerici verklaarden, luidens The Daily Mail, dat de Britse onderwijzeres hun profeet beledigd had. Volgens hen kaderde die "belediging" in een "westers complot om de islam schade toe te brengen" en om van Soedan een christelijke staat te maken. De lerares vormde volgens hen een onderdeel van dat complot. [6] Zij probeerden met andere woorden munt te slaan uit dit voorval, ten einde de gemoederen van hun achterban nog wat meer op te hitsen. †


2.3. Lokale intriges

Luidens krantenberichten zijn er ook lokale intriges in het spel. Volgens Time drukten collega's van de lerares hun bezorgdheid uit, dat een misnoegd personeelslid problemen wou veroorzaken. [7] The Guardian meldt dan weer dat luidens andere leerkrachten sommigen de school in handen willen proberen krijgen. De multireligieuze school waar de onderwijzeres les gaf, blijkt ook verwikkeld te zijn in een geschil met de plaatselijke autoriteiten over een zaak van belastingen. [8]

 



3. Reacties van de betrokkenen

Volgens The Daily Mail stelde de onderwijzers, in een telefoongesprek vanuit de gevangenis met haar zoon, dat ze niet wil dat deze zaak zou leiden tot rancune tegenover muslims. [9]

Time meldt dat ťťn van de ouders van de leerlingen van Mevrouw Gibbons zei dat zij zich niet beledigd voelden, en dat de profeet leerde dat men vergevend moet zijn. Deze dame stelde dat volgens haar de lerares bevrijd moest worden vermits ze geen slechte bedoelingen had. [10]

De lerares werd ook gesteund door haar leerlingen, die zeggen dat zij niet de bedoeling had de islam te beledigen. De Sudan Tribune meldt dat niet mevrouw Gibbons het beertje Mohamed noemde, maar wel ťťn van de leerlingen die zŤlf Mohamed heette.†Hij stelde voor het beertje naar hem te noemen. Het merendeel van de leerlingen was het daar naar verluid mee eens. [11]

 



4. Islam over gebruik van de naam Mohamed

Muslimkinderen worden vaak naar profeet Mohamed genoemd. Hijzelf zei:

«Aan wie een zoon geboren is en hij noemt hem Mohamed enkel en alleen uit liefde voor mij en voor de zegeningen van mijn naam, dan zal hij (de vader) en zijn zoon het Paradijs binnengaan. » [12]
De meningen zijn verdeeld over de vraag of ook speelgoed naar de profeet genoemd mag worden. Vele muslims zien geen probleem met het benoemen van speelgoed naar profeten (of dat nu Mohamed of een andere profeet is); anderen maken wel bezwaar tegen het benoemen van levenloze voorwerpen met de naam van een profeet. Zij vinden dat de naam van profeten alleen voor jongens voorbehouden is. [13,14] Hun argumentatie ligt in dezelfde lijn als waarom geen afbeeldingen van God of van mensen mogen gemaakt worden: het zou kunnen leiden tot verering van dat voorwerp, wat een vorm van afgoderij zou zijn, die dus afbraak zou doen aan het zuivere monotheÔsme. Dat werd reeds in een eerdere Koran Notitie besproken. [15]. Diegenen echter die deze mening toegedaan zijn, wijzen erop dat de intentie in overweging genomen moet worden. Wanneer iemand ter goeder trouw een stuk speelgoed naar een profeet noemt, is dat volgens hen een onschuldige vergissing waarvoor bestraffing absurd zou zijn. Anders ligt het huns inziens wanneer iemand opzettelijk, en met de bewuste bedoeling muslims en islam te beledigen, een speelgoedvarken Mohamed zou noemen. Dan is er sprake van een opzettelijke provocatie. Hoe muslims op een provocatie dienen te reageren, kwam uitvoering aan bod in een eerdere Koran Notitie. [16] Koran en Sunnah schrijven mete name geduld, verdraagzaamheid en vergevingsgezindheid voor. Wil men toch reageren op een provocatie, dan is geweld in elk geval verboden. Reactie op een provocatie moet zich volgens de leer situeren in pogingen om te bemiddelen, of desnoods in het opstarten van een gerechtelijke procedure.
 

 



5. Reageren "de muslims" beledigd en gewelddadig?

Blijft evenwel de vaststelling dat, in tegenstelling met die leer, een paar duizend Soedanese muslims zich lieten opjutten door religieuze leiders met een eigen politieke agenda, en gewapend met messen op straat kwamen om uiting te geven aan hun woede. [17] Kwestie van dit aantal in perspectief te plaatsen: de totale Soedanese bevolking bedraagt een kleine 39,4 miljoen mensen (bijna 4 maal de bevolking van BelgiŽ), waarvan 70% (of een kleine 28 miljoen mensen) islamitisch is. Op wereldvlak zijn er ruim een miljard muslims.

Hoe werd elders gereageerd? In Groot-BrittanniŽ namen meteen de twee leidinggevende muslims die behoren tot het Britse Hogerhuis (Lord Ahmed, van Labour, en barones Warsi ,van de Tories) het op voor de niet-islamitische Britse onderwijzeres. Ze vertrokken naar Soedan om haar vrijspraak te bewerkstellingen. [18] Uiteindelijk verleende de Soedanese president de dame inderdaad gratie. [19] Intussen "betreurt en veroordeelt" het Britse Muslim Public Affairs Committee (MPAC) de uitspraak van de Soedanese rechtbank en omschrijft het de gerechtelijke stappen tegen de lerares als "abominabel" en "het gezond verstand tartend". De MPAC wijst er verder op dat Soedanese rechtbanken niet spreken in naam van de Britse muslims. Samen met Emel Magazine organiseerde de MPAC een protestbetoging aan de Soedanese ambassade in Engeland. [20,21]

 



6. Besluit

Over de vraag of men speelgoed mag noemen naar profeten zijn de meningen onder muslims verdeeld. Volgens sommigen is dat toegestaan, anderen vinden van niet. Ook diegenen die vinden dat het niet mag omdat alles wat risico inhoudt op verafgoding geweerd moet worden, benadrukken dat de intentie van belang is. De lerares had duidelijk niet de bedoeling de islam uit te dagen of muslims te provoceren, zodat haar bestraffen absurd zou zijn.

Het incident in Soedan dient gesitueerd te worden tegen een achtergrond van een gespannen politiek klimaat. Met een islamitische meerderheid in het noorden en een christelijke en animistische minderheid in het zuiden, is religie er bovendien een uiterst gevoelige materie. Een Britse onderwijzeres werkzaam in Soedan noemde een beertje geheel ter goeder trouw, op voorstel van een leerling en met instemming van de overige leerlingen, 'Mohamed'. Ouders van de kinderen van de klas namen daar geen aanstoot aan. Een ontstemde "office assistant" bracht de zaak aan het rollen, een zaak die meteen gerecupereerd werd door haviken onder de Soedanese religieuze leiders die de zaak aangrepen om antiwesterse gevoelens op te zwepen, een sentiment dat de Soedanese regering goed lijkt uit te komen in haar strategie om het Westen te verhinderen troepen in te zetten in Darfoer. Bovendien blijken ook plaatselijke intriges een rol te spelen - mogelijk grijpt iemand dit voorval aan om te proberen de school in handen te krijgen. Er blijken met andere woorden andere factoren in het spel te zijn dan enkel religieuze gevoeligheden.

In tegenstelling met het beeld dat dit incident bij velen oproept van "onverdraagzame muslims", zijn veralgemeningen misplaatst. Vooreerst rechtvaardigt de leer zelf dergelijke reacties niet. Bovendien waren in Soedan lang niet alle muslims het eens met de veroordeling van de lerares - zo vonden ouders van de leerlingen dat de veroordeling misplaatst was; zij stonden vergevingsgezindheid voor. Tenslotte namen Britse muslims het op voor deze niet-muslim lerares. Zo trokken onder meer twee muslims, die tot de Britse Hogerhuis behoren, naar Soedan waar ze met succes haar vrijlating bepleitten, terwijl in Groot-BritanniŽ een muslimorganisatie de uitspraak van de Soedanese rechtbank veroordeelde en omschreef als "abominabel" en "het gezond verstand tartend". Die muslimorganisatie beklemtoonde dat de Soedanese rechtbank niet sprak in naam van alle muslims.

 

________________________



Noten en literatuur

  1. "Death demanded for teddy teacher", Kuwait Times online, 01/12/07 - http://www.kuwaittimes.net/read_news.php?newsid=MTI1NTE2NzIzOA=
  2. CIA World Factbook: Sudan - Central Intelligence Agency USA, 15 november 2007 - https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/su.html
  3. Zie Koran Notitie "Moskee en Staat, een moelijke verhouding?" - op deze website
  4. Zie noot 2.
  5. Zie noot 1.
  6. "Teddy Teacher: Lawyer expects her to be pardoned after visit from British Muslim peers" http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/news/worldnews.html?in_article_id=498689&in_page_id=1811&ct=5
  7. "The Blasphemous Teddy Bear, Rob Crilly, Time, 26/11/07 - http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1687755,00.html
  8. "'My name is Muhammad' school project leaves British teacher facing 40 lashes", Xian Rice and Andrew Heavens, The Guardian, 27/11/07 - http://www.guardian.co.uk/sudan/story/0,,2217664,00.html
  9. Zie noot 6.
  10. Zie noot 7.
  11. "Student defends Briton jailed in Sudan for insulting Islam, Sudan Tribune, 01/12/07 - http://www.sudantribune.com/spip.php?article24925
  12. "Names for Muslim Children", Mawlana Ahmad Muhammad Hathurani - klik hier
  13. "Muslims Characterized Arrest of British Teacher in Sudan as Misunderstanding", Democracy, Elections & Human Rights in Azerbaijan, 01/12/07 - klik hier
  14. "What can't be named Mohamed", BBC Magazine, 29/11/07 - http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/7115821.stm
  15. Zie Koran Notie: "Spotten met Profeet Mohamed: de Deense Cartoons", sectie 4 "Afbeeldingen" - op deze website.
  16. Zie Koran Notitie: "Hoe reageren op een provocatie" - op deze website.
  17. zie noot 6.
  18. zie noot 6.
  19. "Freed teddy bear teacher says sorry as Sudanese government grants her full pardon", Daily Mail, 03/12/07 - http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/news/worldnews.html?in_article_id=499133&in_page_id=1811
  20. "Press Release: MPACUK Deplore & Condemn Sudanese Verdict", MPACUK, 29/11/07 - http://www.mpacuk.org/content/view/4208/34/
  21. "Press Release: Protest outside Sudanese Embassy: Free Gillian Gibbons NOW!!!", MPACUK, 30/11/07 - http://www.mpacuk.org/content/view/4211/
© Linda Bogaert, 2007.

PS
De (Nederlandstalige) Korancitaten in alle bijdragen van deze reeks zijn afkomstig uit: "De Koran. Een weergave van de betekenis van de Arabische tekst in het Nederlands", door Fred Leemhuis, isbn 90 269 40785, uitgeverij: Unieboek in Houten, 1989 (regelmatig herdrukt) - met dien verstande dat Arabische namen (vb Ibrahim) omwille van de herkenbaarheid vervangen werden door de Nederlandse naam (vb Abraham).

Contact: < L.Bogaert@telenet.be

• bogaert-index • cie-index • Islamitische Kwesties •

Webmaster            Update: 1/4/2013