KORAN-NOTITIES

door

Linda Bogaert

• bogaert-index • cie-index • Islamitische Kwesties •

Kan men de Koran interpreteren zoals men wil?
Over de methodologische verzen

(2015)

Inhoudsopgave:
1. Inleidende vraagstelling
2. Methodologische verzen van de Koran
3. Voorbeeld 1: Slechts het geheel geeft betekenis
4. Voorbeeld 2: Meerduidige verzen krijgen slechts hun betekenis door eenduidige verzen
5. Conclusie - wat dit ons leert over de Koran en terreur

1. Inleidende vraagstelling.

Hoe valt het te rijmen dat enerzijds terroristen zeggen zich te baseren op de Koran en hadiths, terwijl wereldwijd overheden van muslimlanden, muslimgeleerden, talloze muslimorganisaties en, blijkens studies een overweldigende meerderheid van individuele muslims [1], terreur zo krachtig veroordelen als strijdig met de Koran en dat ook in de muslimwereld terroristen gevangen gezet wordt en soms zelfs ter dood veroordeeld en geŽxecuteerd worden? Is het dan niet allemaal een kwestie van interpretatie van de Koran of van de Koran letterlijk te lezen?

Voor wie de Koran beschouwt als letterlijk woord van God, is het antwoord op die vraag neen. Immers, om te voorkomen dat men de Koran leest zoals het zich best uitkomt, bevat de Koran methodologische verzen, dwz een hele reeks verzen die voorschrijven hoe men te werk moet gaan - welke methode men moet volgen - om de betekenis van een vers te zoeken, alsook hoe men te werk moet gaan om over ongeacht welke zaak te zoeken wat de Koran en hadiths erover zeggen. We bespreken straks enkele voorbeelden van deze methodologische verzen.

2. Methodologische verzen.

Waar deze methodologische verzen op neerkomen - en daarover zijn alle rechtsscholen van de islam het eens - wordt uitgelegd in een open brief aan Baghdadi (de leider van de apocalyptische terreurgroep "Islamitische Staat") waarin geleerden een hele hoop zaken uit de Koran en hadiths, en dus uit de islam, opnoemen die de terreurgroep aan zijn laars lapt. Het eerste punt daarvan handelt over de methodologische verzen van de Koran. Samengevat stellen de geleerden daarover: [2]

Om aangaande eender welk issue te zoeken en begrijpen wat de Koran en hadith erover zeggen, dient men volgens de Koran en hadiths zelf al het volgende te doen:

  1. verzamelen van alle relevante passages van de heilige geschriften (in het Arabisch);
  2. onderscheiden van het algemene van het specifieke, het voorwaardelijke van het onvoorwaardelijke, het eenduidige van het allegorische;
  3. onderzoeken van de redenen voor en de omstandigheden van de openbaring ('asbab al-nuzul') voor alle passages in verzen en hadiths vermits de context van openbaring en de uitspraken van de profeet er mee betekenis aan geeft;
  4. ten slotte dienen ook alle andere hermeneutische voorwaarden die door de klassieke imams bepaald werden, begrepen te worden.

Pas op grond van dit inzicht en begrijpen van het geheel, kan men begrijpen wat de Koran en hadiths over een issue zeggen, en kan men van daaruit uit de betekenis van elk vers dat daarover handelt, situeren.

Het is bijgevolg volgens alle rechtsscholen strijdig met de Koran om een vers of een deel daarvan of lijstjes ervan te citeren om zogezegd een of ander punt te maken zonder daaraan voorafgaand alles van de Koran en soenna te begrijpen dat aan deze zaak gerelateerd is.

Op grond van deze in de Koran zelf voorgeschreven methode zijn alle rechtsscholen het eens over wat men de fundamenten van de islam, de ruggengraat ervan kan noemen.

Wat de werken van geleerden betreft, willen we hier als bedenking bij plaatsen dat deze publicaties niet dezelfde status hebben als de koran, en dus met een kritische blik dienen benaderd te worden. Immers, de Koran zelf waarschuwt dat men geleerden niet in de plaats van God mag stellen:

"Zij namen hun schriftgeleerden en monniken tot heren in plaats van God” (Koran 9:31).

De Koran waarschuwt ook niet zomaar te aanvaarden wat de vorige generatie aanhield:

"En als tot hen gezegd wordt: "Volgt wat God heeft neergezonden na" zeggen zij: "Welnee, wij volgen dat na waarvan wij merken dat onze vaderen er zich aan hielden." Ook dan soms als hun vaderen helemaal niet verstandig waren en zich niet de goede richting hadden laten wijzen?" (Koran 2:170)

Hoewel deze vermaningen niet aan muslims gericht waren, houden ze een algemene waarschuwing in en doen muslims er goed aan evenzeer rekening te houden met deze waarschuwingen.

Voor een goed begrip:

  • Dit betekent niet dat er zoiets bestaat als 'de enige ware islam' of de "enige juiste interpretatie". Er zit immers er zit rek op de interpretatie van de niet-essentiŽle aspecten, maar niet in die mate dat ze niet meer aansluiten bij die ruggengraat.
  • Het gaat dus niet over wat de interpretatie is, het gaat over hoe men ze moet zoeken, welke methodologie men daarbij dient te volgen, en dat komt er samengevat op neer dat men de Koran slechts kan interpreteren vanuit het geheel van de primaire bronnen en de historische context ervan.

Hierna worden enkele voorbeelden van methodologische verzen besproken

3. Voorbeeld 1: Slechts het geheel geeft betekenis.

De Koran bevat onder meer volgende verzen die aangeven dat men de Koran in zijn geheel moet beschouwen, er niets mag uit weglaten of negeren. Diegenen die delen van de Koran negeren, worden niet gespaard.

"... Of geloven jullie in een gedeelte van het boek en in een ander gedeelte niet? Wie van jullie dat doet verdient niet anders dan schande in het tegenwoordige leven en op de opstandingsdag zullen zij tot de zwaarste bestraffing veroordeeld worden. God let goed op wat jullie doen." (Koran 2:85)

"...Zij verdraaien de woorden [door ze] uit hun verband [te halen] en zij zijn een deel vergeten van dat waartoe zij aangemaand waren. En jij zult steeds weer verraad van hen bespeuren, op enkelen van hen na..." (Koran 5:13)

"...Zoals [tot jou] hebben Wij [ook een boodschap] neergezonden tot hen die in stukken verdelen, die de Koran in parten hebben opgedeeld. Dus, bij jouw Heer, Wij zullen hen allemaal ondervragen over wat zij aan het doen waren." (Koran 15:91-93)

Over dit cruciaal punt dat de grondslag vormt van de Koranexegese (dwz interpretatie van de Koran) zijn alle rechtsscholen in de islam het eens: slechts een diepgaand inzicht in het geheel van alle primaire bronnen (Koran en hadiths) kan, vanuit een inzicht in het geheel, een licht werpen op ongeacht welke aangelegenheid.

Immers, net zoals een artikel uit het Belgisch strafrecht niet de volledige regelgeving over een kwestie bevat maar slechts een klein deel ervan, bevat ook een Koranvers niet de gehele koranische boodschap over een kwestie maar slechts een deel ervan. Het ene vers is algemeen, het andere beperkt het weer, nog een ander legt uitzonderingen op enz.

Net zoals wanneer men in het Belgisch strafrecht wil onderzoeken wat het strafrecht over iets zegt, men alle relevante artikelen uit het strafrecht moet onderzoeken, moet men wanneer men wil weten wat de Koran en de islam over iets zeggen, ook eerst alle relevante verzen, hadiths en hun omstandigheden enz. bestuderen en begrijpen voor men een zicht heeft op hoe de vork in de steel zit.

Het bestaan van een vers in de Koran of een uitspraak van de profeet, betekent dus niet dat dit een algemene regel of verplichting is in de Koran. Het kan om een uitzondering gaan, een hadith kan om zuiver historische of biografische informatie zonder leerstellig gevolg, een vers kan een zeer strikt omschreven uitzonderingssituatie omschrijven, kortom, een vers of hadith bevat telkens slechts een klein aspect van het geheel, en zonder kijk op het geheel kan en zal men tot gans verkeerde conclusies komen. Daarom is het zo cruciaal om elk vers, elke uitspraak te bekijken vanuit het geheel van de Koran, de hadiths, de omstandigheden enz.

Wie daarentegen - en dat geldt ook voor de bespreking van ongeacht welk onderwerp - delen weglaat of negeert uit de Koran krijgt in bovenstaande verzen dan ook een zware vermaning: ze worden omschreven als mensen die "verraad plegen", die in het huidige leven "niets dan schande verdienen" en in het hiernamaals tot de "zwaarste straffen" zullen veroordeeld worden. Immers, negeert men delen van de Koran, dan verandert het geheel, en dus ook de betekenis van elk vers dat daardoor zijn betekenis vanuit een gewijzigd kader zal krijgen. Het is dus niet mogelijk een paar verzen of delen weg te laten en de rest gelijk te houden - door een paar verzen weg te laten verandert ook al de rest. Wanneer men delen van de Koran weglaat of negeert, is hetgeen men behoudt derhalve geen Koran meer, hetgeen men daarop baseert geen islam meer. Hetgeen resteert, is de god die men zichzelf geschapen heeft naar evenbeeld van de eigen gedachten.

Voor wie de Koran als woordelijke openbaring van God beschouwt, is er nog een ander facet. Het eerste hoofdstuk van de Koran, dat het Onze Vader van de islam genoemd kan worden en dat gedurende de 5 dagelijkse gebedscycli 17 keer herhaald wordt, luidt als volgt:

"In de naam van God, de erbarmer, de barmhartige
Lof zij God, de Heer van de wereldbewoners,
de erbarmer, de barmhartige,
de heerser op oordeelsdag
U dienen wij en U vragen wij om hulp
Leid ons op de juiste weg,
de weg van hen aan wie U genade geschonken hebt, op wie geen toorn rust en die niet dwalen."
(Koran 1:1-7)

In dit openend hoofdstuk maakt God zich kenbaar als genadevol en liefdevol, en vragen de mensen in antwoord daarop hen te leiden op de weg waarlangs zij in zijn liefde kunnen opgenomen worden. Dit is een weg van dienstbaarheid aan God uit dankbaarheid voor zijn onmetelijke liefde, een weg ook die leidt tot harmonie en vrede in zichzelf en in de samenleving, alsook een weg die leidt tot een vredevol bestaan in het hiernamaals. Alles wat in de Koran volgt, is een verduidelijking van die weg, waarin elk vers ultiem slechts betekenis krijgt vanuit het geheel van alle openbaringen.

Wanneer men verzen weglaat, verandert het kader en maakt men het onmogelijk God te kennen zoals Hij gekend wilde worden, maakt men het onmogelijk die weg van liefde en genade nog te vinden.

Het belang voor het begrijpen van de Koran van dit cruciaal geachte punt voor exegese, kan u zelf vaststellen in onze Koran notitie Dood aan wie de profeet spot? Hebben de terroristen de Koran aan hun kant? die uitlegt wat de Koran en hadiths zeggen over hoe muslims met spot moeten omgaan, en bekijkt wat terroristen daarvan maken.

4. Voorbeeld 2: Meerduidige verzen krijgen slechts hun betekenis door eenduidige verzen.

Een ander voorbeeld van methodologische richtlijnen in de Koran is het volgende vers:

"Hij is het die tot jou het boek heeft neergezonden; een deel ervan bestaat uit eenduidige tekenen - zij zijn de grondslag van het boek - en een ander deel uit meerduidige. Zij nu die in hun hart een neiging naar het verkeerde hebben (eigen klemtoon) volgen bij hun streven naar verzoeking en bij hun streven naar [eigenzinnige] verklaring dat deel ervan dat meerduidig is. Maar de verklaring ervan kent niemand behalve God. En zij die een diepgewortelde kennis hebben zeggen: "Wij geloven erin. Het komt alles van onze Heer." Maar alleen de verstandigen laten zich vermanen." (Koran 3:7)

Dit vers stelt dus dat de Koran twee soorten verzen bevat:

  • ťťnduidige, 'ondubbelzinnige' die door iedereen op dezelfde manier begrepen worden en die volgens dit vers omschreven worden als "de grondslag van het boek";
  • en meerduidige verzen, die door verschillende mensen op een verschillende manier kunnen begrepen worden.

Welnu, vervolgt het vers, de meerduidige verzen dient men te interpreteren in het licht van de eenduidige verzen. Een meerduidig vers heeft meerdere manieren om het uit te leggen. Om te weten welke van die betekenissen men moet kiezen, moet men het vers koppelen aan eenduidige verzen die maar op ťťn manier kunnen begrepen worden en waarvan derhalve duidelijk is wat God wou zeggen. Dit alles vereist luidens dit vers een "diepgewortelde kennis" van de hele Koran.

Slechts diegenen die zich voor het begrijpen van de verzen die op meerdere manieren kunnen uitgelegd worden, baseren op de methode die hier door de Koran uitgelegd wordt (en die zich dus laten leiden door wat in de duidelijke verzen gesteld wordt) zijn volgens dit vers 'goed bezig'. De anderen - gelovigen of ongelovigen - die een meerduidig vers op een andere en eigenzinnige manier interpreteren en die er dus in lezen wat ze willen lezen - worden in datzelfde vers omschreven als "zij die in hun hart een neiging naar het verkeerde hebben"; ze vergissen zich, ze fabriceren zich een god en een geloof dat, ook al noemen ze het islam, slechts hun eigen denkbeelden weergeeft. Alle rechtsscholen in de islam zijn het over deze methode eens.

Ter informatie, Ibn Kathir (1301-1373) becommentarieert dit vers als volgt [3]:

"God stelt dat er verzen zijn die 'Muhkamat' (geheel klaar en duidelijk) zijn, en deze zijn de funderingen van het Boek die voor iedereen klaar en duidelijk zijn. En dat er verzen zijn die 'Mutashabihat' (niet geheel duidelijk voor vele of voor sommige mensen) zijn. Daarom hebben diegenen die naar de 'Muhkam Ayat' verwijzen voor leiding om de 'Mutashabih Ayat' te begrijpen, de juiste leiding verworven en vice versa. Dat is wat God hier zegt."

Betekent dit dat er zoiets als 'de enige juiste' interpretatie bestaat? Neen. Wat hier gezegd wordt is dat er eenduidige verzen bestaan. Alle rechtsscholen in de islam zijn het eens over de betekenis van deze eenduidige verzen die men als de grondslag en fundamenten van de islam kan beschouwen. Het zijn deze eenduidige verzen die het 'kader', de ruggengraat vormen van de koranische boodschap. Bij de interpretatie van andere, meerduidige verzen, moet men zich - luidens de Koran zelf - door die 'ruggengraat' laten leiden. Is dat overigens niet volstrekt logisch?

Bij de interpretatie van de meerduidige verzen kan dus nog enige rek en interpretatieverschil ontstaan, maar als de interpretatie van die meerduidige verzen indruist tegen de eenduidige verzen en dus niet aansluit bij de ruggengraat, niet past binnen het essentiŽle kader, dan heeft men volgens de Koran "in het hart een neiging naar het verkeerde", creŽert men een ideologie die niet meer in de Koran gevestigd is en schept men zich een god en een geloof naar evenbeeld van het eigen denken.

Wat houdt die 'ruggengraat' van de Koran in? In zijn meest essentiŽle vorm is dat het vers waarmee de Koran opent, met name "Bismillah al Rahman al Rahim" - "In de naam van God, de Erbarmer, de Barmhartige". Op ťťn na begint ook elk hoofdstuk hiermee. Het is binnen het kader van deze liefdevolle genade, barmhartigheid en hoop, dat de hele koranische boodschap gedefinieerd wordt. Elk vers, wat er ook de individuele betekenis van is, krijgt pas zijn volledige draagkracht binnen dit kader. Het vers definieert de essentie van de relatie tussen de lezer, en de Auteur van het boek, een relatie die van in het eerste vers waarmee men in aanraking komt, gedefinieerd is in de liefde. Het is binnen deze relatie, dat de lezer al hetgeen in dit boek vermeld wordt, moet plaatsen, een relatie en kader dat in de loop van de Koran verder wordt uitgewerkt.

Ook op andere plaatsen legt de Koran zelf uit hoe men het boek dient te begrijpen, als gevolg waarvan een aantal principes al 1400 jaar de basis vormen voor de methode van de Koran exegese van diegenen die de Koran als het geopenbaarde woord van God beschouwen.

5. Conclusie - wat dit ons leert over de Koran en terreur.

Gelezen zoals de Koran, beschouwd als woord van God, het zelf voorschrijft (en dat niet doen zou betekenen dat men een deel van de verzen, met name de methodologische verzen, naast zich neerlegt, daar waar de Koran zelf stelt dat men niets uit de Koran mag negeren) is het onmogelijk tot een ander besluit te komen dan dat de Koran terreur ondubbelzinnig veroordeelt. Terreur wordt door de Koran omschreven als een "misdaad tegen de samenleving" waarvoor de zwaarst mogelijke straffen gelden, met inbegrip van de doodstraf.

Dat terrorisme tegen God is en dus een zwaar misdrijf is, wordt vanuit de Koran geargumenteerd in "Terrorisme voor of tegen God?", Koran Notitie No 14.

Een zeer gedetailleerde uiteenzetting over wat de islam, de Koran, de hadiths en de shariah zeggen over terreur en waarin geen spaander overeind blijft van wat terroristen zeggen, kan u vinden in een (in de Engelse vertaling 528 pagina's tellende) fatwa: "Fatwa on Terrorism and Suicide Bombings (Islamic Classical Sciences)", geschreven door Shaykh -ul-Islam Dr Muhammad Tahir ul Qadri. Deze fatwa werd officieel geŽndosseerd door Al Azhar.

Voor de volledigheid: er is in de muslimgemeenschap ook een minderheid die de Koran niet als geopenbaard woord van God beschouwt, niet als openbaringsboek, maar de Koran eerder beschouwt zoals christenen de bijbel beschouwen, als een verhalend boek - wat neerkomt op een laÔcisering van de Koran. Ook zij zeggen dat wie denkt dat men in de Koran rechtvaardigingen voor terreur kan vinden, niets van de Koran en de islam begrepen heeft, ook zij veroordelen terreur ondubbelzinnig.

Kortom, de islam veroordeelt terreur ondubbelzinnig. Dit is ook wat muslims, hun organisaties, hun geleerden en hun overheden wereldwijd herhalen al van vůůr de aanslagen van 9/11 in 2001, wat zij meteen na deze aanslagen herhaalden in de talloze veroordelingen van en fatwas tegen terreur die naar aanleiding van 9/11 werden uitgevaardigd, en wat zij sedertdien al de hele tijd doen, voor elke aanslag - laatst bijvoorbeeld ook nog naar aanleiding van de aanslag in Parijs die door muslims even massaal werd veroordeeld.

Dit blijkt ten andere ook uit hoe terroristen in muslimlanden behandeld worden: ze worden er gezocht, gearresteerd, voor de rechtbank gebracht en indien schuldig bevonden veroordeeld tot gevangenisstraffen of tot de doodstraf (noteer echter dat de doodstraf in ongeveer de helft van de landen waar muslims de grootste godsdienst vormen, afgeschaft is of onder moratorium staat) [4,5]. In landen waar de doodstraf nog bestaat, zoals in Saoedi-ArabiŽ en Iran, worden deze doodstraffen ook uitgevoerd en worden zij dus geŽxecuteerd, iets waarvoor zij overigens veel kritiek krijgen van mensenrechtenorganisaties en muslims die ijveren voor het afschaffen van den doodstraf.

In veruit de meeste muslimlanden lopen ook al enige tijd, en in sommige landen al een decennium, programma's en maatregelen tegen terrorisme en tegen extremisme en voor de kernwaarden van de islam zoals verdraagzaamheid en vrede. [6]

Hoe komt het dan dat terroristen zich naar eigen zeggen beroepen op de Koran? Omdat zij de Koran a.h.w. met de schaar te lijf gaan, de methodologische verzen aan hun laars lappen, en hier en daar uit de Koran een vers citeren dat in hun kraam past maar al de rest in de Koran dat hun handelen duidelijk verbiedt en dat niet in hun kraam past, aan hun laars lappen. Dit word geÔllustreerd in het artikel "Dood aan wie de profeet bespot? Hadden de terroristen van Parijs de Koran aan hun kant?" (Islamitische Kwesties) waarin bekeken wordt wat Koran en soenna ons leren, en wat de terroristen daarvan maken.

Moeten muslims dus een deel van de Koran weggooien? Neen, zeer integendeel, het zijn de terroristen die een deel van de Koran weggooien.

 

_________________________________

Noten

  1. "Who speaks for Islam? What a Billion Muslims Really Think", door John L. Esposito en Dalia Mogahed, zoals gemeld in een artikel op de website van Commonground News.
  2. "Open letter to Al Bagdadhi (leider van IS)", van de hand van honderden muslimleiders en geleerden. Open de brief en klik vervolgens links op de cirkel met drie puntjes om de inhoudstafel te openen en klik daar "1. Legal theory (usul al-fiqh) and Qur'anic exegesis" aan.
  3. Tafsir Ibn Kathir, vers 3:7 (bovenaan de pagina staat zijn verklaring voor vers 3:7 dat onderaan de vorige pagina staat).
  4. Hoe worden terroristen behandeld in muslimlanden?, website Islamitische Kwesties.
  5. In welke landen waar muslims de grootste godsdienst vormen wordt de doodstraf nog toegepast?, website Islamitische Kwesties.
© Linda Bogaert, 2016.

PS
De (Nederlandstalige) Koran-citaten in alle bijdragen van deze reeks zijn afkomstig uit: "De Koran. Een weergave van de betekenis van de Arabische tekst in het Nederlands", door Fred Leemhuis, isbn 90 269 40785, uitgeverij: Unieboek in Houten, 1989 (regelmatig herdrukt) - met dien verstande dat Arabische namen (vb Ibrahim) omwille van de herkenbaarheid vervangen werden door de Nederlandse naam (vb Abraham).

Contact: < L.Bogaert@telenet.be

• bogaert-index • cie-index • Islamitische Kwesties •

Webmaster            Update: 11/3/2015