KORAN-NOTITIES

door

Linda Bogaert

• bogaert-index • cie-index • Islamitische Kwesties •

Wetenschap en Geloof in de Koran



Een paar jaar geleden had ik een gesprek met een Nigeriaanse student die in België zijn universitaire opleiding kwam vervolledigen. Ik vroeg hem wat hem nu meest opviel aan zijn studies hier in België. "Wel", zei hij, "vorige week vroeg ik een wetenschapper: 'allemaal goed en wel wat u daar zegt, maar waar is God in uw verhaal?', waarop de wetenschapper antwoordde: 'wij hebben God hier niet meer nodig, wij hebben kennis'. De student wist zich nog altijd geen blijf met dit antwoord. De woorden van de wetenschapper, veronderstellen een tegenstelling tussen geloof en wetenschap. In het Westen heeft geloof de wetenschappelijke vooruitgang ook lange tijd in de weg gestaan. Wie hier in de Middeleeuwen durfde opperen dat de aarde misschien wel rond was, riskeerde als ketter op de brandstapel te eindigen. Op datzelfde tijdstip, beleefde de muslimwereld echter hoogdagen van de wetenschap, niet gehinderd door geloof, maar er juist door aangemoedigd. Er bestaat geen inherente tegenstelling tussen wetenschap en geloof in het Koranische model. Islam wordt beschouwd als een volledige manier van leven, en wetenschap bedrijven, onderzoek doen, kennis verwerven, zijn essentiële onderdelen van deze manier van leven. Meer dan 1.000 Koranische verzen - dat is bijna een zesde van de Goddelijke Boodschap aan Mohamed - hebben met wetenschap te maken. 1

Wetenschap en geloof

Volgens de Koran heeft God de mens op aarde aangesteld als viceregent, als beheerder. Het is de taak en verantwoordelijkheid van de mens goed zorg te dragen voor de hele Schepping in al haar facetten. Goed beheer veronderstelt kennis van hetgeen men in stand moet houden. Die kennis is zo belangrijk dat het allereerste aan Mohamed geopenbaard vers een levenslange opdracht tot leren inhoudt:

"Lees voor in de naam van jouw Heer die heeft geschapen" (Koran 96:1)

Wetenschap, het systematisch verwerven van kennis over studieobjecten, wordt aanzien als noodzakelijk om de eigen taken naar behoren te kunnen vervullen, om God te kunnen dienen. Daar waar in het Westen God vaak als obstakel voor wetenschappelijke vooruitgang werd aanzien, gaan wetenschap en geloof in de Islam hand en hand. Kennis is geen eindpunt, het leidt niet tot ophouden van geloof in God. Studie van de Schepping is het begin van een lange reis die de relatie tussen mens en Schepper verdiept. Uiteindelijk zijn het volgens de Koran zelfs uitgerekend de geleerden die zich meest bewust zijn van de Almacht van God.

"God wordt slechts gevreesd door de geleerden onder Zijn dienaren. God is machtig en vergevend." (Koran 35:28)

Bevraging en observatie

De Koran vraagt geen blind aanvaarden, maar moedigt een dynamische verhouding aan tot de werkelijkheid en schrijft daarvoor bevraging en observatie voor.

Tradities mag men niet zomaar verder zetten. Er wordt herhaaldelijk gesteld dat het feit dat een vorige generatie er een bepaalde opvatting op nahield, op zich geen voldoende reden is om die opvatting te blijven huldigen.

"En als tot hen gezegd wordt: "Volgt wat God heeft neergezonden", zeggen zij: "Welnee, wij volgen dat na waarvan wij merken dat onze vaderen er zich aan hielden." Ook dan soms als hun vaderen helemaal niet verstandig waren en zich niet de goede richting hadden laten wijzen?". (Koran 2:170)

De Koran plaatst de mens dus voor een grote eigen verantwoordelijkheid: als men denkt dat anderen het verkeerd voorhebben, moet men de zaak in vraag durven stellen en onderzoeken. Men kan zich niet verschuilen achter de onkunde van anderen. Met deze dynamische houding tegenover de werkelijkheid, moedigt de Koran aan de Schepping te bestuderen en te analyseren, om zo de wetmatigheden erin te ontdekken.

"In de schepping van de hemelen en de aarde en het verschil van nacht en dag zijn tekenen voor mensen die verstand hebben, die God staande, zittende en op hun zij liggende gedenken en die over de schepping van de hemelen en de aarde nadenken..." (Koran 3:190-191)

Voortdurend is er een samengaan tussen wetenschap en geloof. Nadenken over de wetmatigheden in de natuur, is een manier om God te gedenken.

"In de hemelen en op aarde zijn zeker tekenen voor de gelovigen." (Koran 45:3)

Moderne wetenschappelijke inzichten in de Koran

Overigens vormt niet alleen de Schepping, maar ook de Koran zelf aanbevolen voorwerp van onderzoek. Van mensen die niet geloven, wordt gevraagd: hebben zij de Koran dan niet in detail bestudeerd? Men moet de Koran dus niet zomaar aanvaarden, maar hem bestuderen en onderzoeken.

"Overpeinzen zij de Koran dan niet? Als hij van een ander dan God [gekomen] was zouden zij er veel tegenstrijdigs in vinden" (Koran 4:82)

In de Koran staan een aantal uitspraken die inzicht verschaffen in de werking van het universum en alles wat daarin bestaat. Vanuit de eerder geschetste dynamiek stelt zich de vraag hoe deze 'tekenen van God' zich verhouden tot moderne wetenschappelijke inzichten. Botsen wetenschap en geloof hier wèl, of is er een mogelijkheid de Koran te blijven lezen in het licht van hedendaagse ontdekkingen, die geen tegenstelling oplevert tussen wetenschap en geloof?

Een paar voorbeelden:

  • De 'Big Bang'

    Wetenschappers zijn vandaag de mening toegedaan dat ons universum ontstaan is als gevolg van een gigantische explosie, de 'Big Bang'. De Koran stelt:

    "Hebben zij die ongelovig zijn dan niet gezien dat de hemelen en de aarde een samenhangende massa waren? Wij hebben ze toen van elkaar gescheiden en Wij hebben uit water al het levende gemaakt. Zullen zij dan niet geloven?" (Koran 21:30)

    De Koran heeft het ook over een rookachtige massa (in het Arabisch: {dukhan}) waaruit de hemel en de aarde ontstonden.

    "Toen wendde Hij zich tot de hemel die rook was en Hij zei ertegen en tegen de aarde: "Komt goedschiks of kwaadschiks". Zij zeiden beiden: "Wij komen goedschiks" (Koran 41:11)

    Dit voorbeeld geeft aan hoe het ook met de huidige stand van wetenschappelijke kennis mogelijk blijft de Koran eigentijds te lezen, zodat er geen tegenstelling moet zijn tussen geloof en wetenschap.

     

  • Ontstaansgeschiedenis strekt zich over lange periode uit

    Volgens de huidige wetenschappelijke inzichten heeft de ontstaansgeschiedenis van het universum een lange periode geduurd, wat ook in de Koran teruggevonden wordt. De Koran heeft het over een Schepping in zes dagen:

    "Wij hebben de hemelen en de aarde en wat er tussen beide is in zes dagen geschapen..." (Koran 50:38)

    In het Arabisch is echter sprake van 6 'yawm'. Dit woord betekent zowel 'dag' (een periode van 24 uren) als "tijdperk, era". Hoewel het vers gewoonlijk als "zes dagen" vertaald wordt, is het duidelijk dat een dag hier niet als letterlijke tijdseenheid dient begrepen te worden. Zo specificeren volgende verzen dat een dag 1.000 of 50.000 jaar kan duren:

    "... op een dag die vijftigduizend jaren lang is." (Koran 70:5)
    "Hij regelt het bestuur vanuit de hemel tot aan de aarde en dan komt het [weer] tot Hem op in een dag waarvan de maat volgens jullie berekening duizend jaren is. (Koran 32:5) 

    De schepping voltrok zich in 6 zulke 'tijdperken', maar of ze allemaal even lang of kort duurden, is nergens gezegd en is vanuit het woord 'yawm' ook niet ge´mpliceerd. Er is ook nergens omschreven hoe lang elke individuele periode duurde, zodat het best mogelijk is dat er een of meerdere tijdperken tussen zitten van ettelijke duizenden of zelfs miljoenen jaren. Er wordt evenmin exact gespecificeerd wat er zich precies in elk van die zes periodes voltrokken heeft.  Juist door deze 'vaagheden' laat het koranische scheppingsverhaal zich gemakkelijk verzoenen met de voortschrijdende inzichten van de wetenschap doorheen de tijden. Toen wetenschappers duizend jaar geleden nog dacht dat de ontstaansgeschiedenis zich op een kortere periode had voltrokken, hoefde het geloof daar niet mee in botsing te komen. En ook nu de wetenschap spreekt van een ontstaansgeschiedenis van miljoenen jaren, is een botsing tussen wetenschap en geloof evenmin aan de orde.

     

  • Een uitdeinend universum

    Volgens de astronomie deint het heelal uit. De Koran stelt :

    "De hemel, wij hebben hem gebouwd met macht. Werkelijk, wij breiden hem uit" (Koran 51:47)2

    {Sama'} is het Arabisch woord dat gebruikt wordt voor de (buitenaardse) hemel. De hier gebruikte werkwoordsvorm {musi'una} komt van het werkwoord {ausa'a} en betekent: wijder maken, uitbreiden, ruimer maken.

  • Hemellichamen met eigen banen

    De aarde, de zon en alle hemellichamen hebben volgens de Koran elk een eigen hemelbaan:

    "Bij de hemel met zijn banen!" (Koran 51:7)
    “Het past de zon niet de maan te bereiken en de nacht niet dat hij de dag inhaalt. Alle zweven zij in een hemelbaan.” (Koran 36:40)
    "Hij maakte voor jullie de zon en de maan dienstbaar in hun vaste loop en Hij maakte voor jullie dag en nacht dienstbaar." (Koran 14:33)
    "En Hij is het die de nacht en de dag, de zon en de maan geschapen heeft. Alle zweven zij in een hemelbaan." (Koran 21:33)

  • Ijzer is een element dat uit de ruimte afkomstig is

    Geleerden zijn het er vandaag over eens dat ijzer, gezien de samenstelling ervan, een buitenaardse oorsprong moet hebben. De Koran stelt:

    "En Wij hebben Onze gezanten met de duidelijke bewijzen gezonden en Wij hebben het boek en de weegschaal met hen neergezonden, opdat de mensen de rechtvaardigheid in stand houden. En Wij hebben het ijzer neergezonden. Daarin is geweldige kracht en veel nuttigheid voor mensen..." (Koran 57:25)

  • Een bescherming rond de aarde

    Geleerden wijzen ons op de gevaren van het gat in de ozonlaag. De wetenschap van de 20ste eeuw heeft ons geleerd dat er een bescherming rond de aarde bestaat, die schadelijke UV-stralen tegenhoudt. De atmosfeer zorgt ook voor verbranding van meteorieten en bevat onder meer zuurstof die nodig is voor het in stand houden van het leven.

    "En wij hebben de hemel tot een beschermend dak gemaakt. Maar zij wenden zich van Zijn tekenen af." (Koran 21:31)

  • Voor leven is water nodig

    Marslanders speuren momenteel de planeet Mars af op zoek naar water, want , zo verzekeren geleerden ons, zonder water is er geen leven mogelijk. Ook de Koran meldt deze cruciale rol van water 3:

    "... en Wij hebben uit water al het levende gemaakt. Zullen zij dan niet geloven?" (Koran 21:30)


Epiloog


Geloof en wetenschap zijn in de Islam innig verbonden. Geloof moedigt wetenschap aan en door wetenschap verdiept het geloof. Dat de Koran kan blijven gelezen worden in het licht van moderne wetenschappelijke kennis en die kennis niet moet tegenspreken, maakt dat de drempel om wetenschap te beoefenen in elk geval laag blijft liggen en dat er vanuit de Koran geen enkel bezwaar kan zijn dat muslims zich verdiepen in moderne wetenschap.4
 

________________________

 

Noten

  1. 'Qur'an & Modern Science, Compatible or incompatible?', Dr. Zakir Naik: klik hier!

  2. Vertaald uit de Engelse Koran interpretatie door Yusuf Ali. Andere verzen zijn genomen uit de Nederlandse Koranvertaling door Fred Leemhuis.

  3. Voor een bespreking van het belang van water in de Koran, zie: 'Zeg nooit: "'t is maar water" - Water in Koran en Islam', Herman De Ley - http://www.flwi.ugent.be/cie/CIE2/deley31.htm

  4. Sommige auteurs gaan hierin nog verder. Vanuit de overtuiging dat moderne wetenschappelijke ontdekkingen reeds "aangekondigd" worden in de Koran en de bedenking dat de Profeet zelf, 1400 jaar geleden, daarvan geen weet kon hebben gehad, achten zij de goddelijke oorsprong van de Koran daardoor bevestigd. Zie bv. de volgende links: 'The Quran and Modern Science', Amjad Rafiq, gebaseerd op de video 'The Truth', Islamic Society, University of Essex, November 1994 - http://saif_w.tripod.com/explore/science/quran_modern_sc.htm ; 'The Design in the Universe', Harun Yahya - http://www.harunyahya.com/c_design_universe.php ; 'The Quran and Modern Science', uit: 'The Origin of Man', Dr. Maurice Bucaille - klik hier

 

© Linda Bogaert, 2005.
PS
De (Nederlandstalige) Korancitaten in alle bijdragen van deze reeks zijn afkomstig uit: "De Koran. Een weergave van de betekenis van de Arabische tekst in het Nederlands", door Fred Leemhuis, isbn 90 269 40785, uitgeverij: Unieboek in Houten, 1989 (regelmatig herdrukt) - met dien verstande dat Arabische namen (vb Ibrahim) omwille van de herkenbaarheid vervangen werden door de Nederlandse naam (vb Abraham).

Contact: < L.Bogaert@telenet.be

• bogaert-index • cie-index • Islamitische Kwesties •

Webmaster            Update: 1/4/2013